OTET-2 Pedagogy - Addressing the needs of children with learning difficulties and impairment

 

ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା ଓ ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କଥା

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁ ଅନନ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ। କେତେକ ଶିଶୁ ସହଜରେ ଶିଖନ୍ତି, କେତେକଙ୍କୁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗେ, ଆଉ କେତେକଙ୍କର ଶିଖିବାରେ ବିଶେଷ ଅସୁବିଧା ଥାଏ। ଏହି ଅସୁବିଧା ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷଣଗତ ହୋଇପାରେ। ଜଣେ ଭଲ ଶିକ୍ଷକ ହେବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଶିଶୁଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ବୁଝିବା ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା କ'ଣ?

ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ଅବସ୍ଥା ଯେଉଁଥିରେ ଶିଶୁର ବୁଦ୍ଧି ସାଧାରଣ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶିଖିବାରେ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରେ। ଏହା ମସ୍ତିଷ୍କର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଏ।

ଉଦାହରଣ: ରାମୁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିଶୁ। ସେ ଗଣିତରେ ବହୁତ ଭଲ କିନ୍ତୁ ପଢ଼ିବାରେ ବହୁତ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରେ। ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ତାର ଆଖିରେ ଉଲଟା ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ହେଉଛି ଡିସ୍ଲେକ୍ସିଆ ନାମକ ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା।

ଅକ୍ଷମତା କ'ଣ?

ଅକ୍ଷମତା ହେଉଛି ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ, ସଂବେଦନଶୀଳ କିମ୍ବା ବିକାଶଗତ ଅବସ୍ଥା ଯାହା ଶିଶୁର ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ଶିକ୍ଷଣରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ। ଏହା ଜନ୍ମଗତ ହୋଇପାରେ କିମ୍ବା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଦୁର୍ଘଟଣା କିମ୍ବା ରୋଗ ଯୋଗୁଁ ହୋଇପାରେ।

ଉଦାହରଣ: ସୁମନ ଜନ୍ମରୁ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ। ସେ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ତାର ଶୁଣିବା ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ। ଉପଯୁକ୍ତ ସହାୟତା ପାଇଲେ ସେ ଅନ୍ୟ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପରି ଶିଖିପାରିବ।

ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋବିଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶିକ୍ଷାବିତମାନଙ୍କ ଅବଦାନ

୧. ସାମୁଏଲ କିର୍କ (Samuel Kirk, 1904-1996)

ମୁଖ୍ୟ ଅବଦାନ: ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା ଶବ୍ଦର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟବହାର

କିର୍କ ପ୍ରଥମେ "Learning Disabilities" ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ଏହି ଶିଶୁମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ସାଧାରଣ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶିଖିବାରେ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଶିକ୍ଷାଗତ ପ୍ରଭାବ: କିର୍କଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ମାନସିକ ଅକ୍ଷମତା ଭାବେ ନଦେଖି ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତା ସମ୍ପନ୍ନ ଶିଶୁ ଭାବେ ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।

ଉଦାହରଣ: ମୀରା ଗଣିତରେ ବହୁତ ଭଲ କିନ୍ତୁ ଲେଖିବାରେ ଅସୁବିଧା ଅଛି। କିର୍କଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ମୀରା ମାନସିକ ଅକ୍ଷମ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାର କେବଳ ଲେଖିବାରେ ବିଶେଷ ସହାୟତା ଆବଶ୍ୟକ।

୨. ଲେଭ ଭାଇଗୋତସ୍କି (Lev Vygotsky, 1896-1934)

ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ: ସାମାଜିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ନିକଟତମ ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ର (Zone of Proximal Development)

ଭାଇଗୋତସ୍କି କହିଥିଲେ ଯେ ଶିଶୁମାନେ ସାମାଜିକ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଖନ୍ତି। ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ସହାୟତା ପାଇଲେ ଶିଖିପାରନ୍ତି।

ZPD କ'ଣ? ଏହା ହେଉଛି ସେହି କ୍ଷେତ୍ର ଯେଉଁଠାରେ ଶିଶୁ ଏକାକୀ କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ସହାୟତାରେ କରିପାରେ।

ଶିକ୍ଷାଗତ ପ୍ରଭାବ: ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ସହାୟତା ଓ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ଭାବନା ବିକଶିତ କରାଯାଇପାରେ।

ଉଦାହରଣ: ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ରାଜୁ ଗଣିତ କରିପାରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଶିକ୍ଷକ ଯଦି ତାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଗଣିତ ଶିଖାନ୍ତି (ଯଥା ପଥର, ବିନ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରି), ତେବେ ସେ ଶିଖିପାରିବ।

୩. ମାରିଆ ମଣ୍ଟେସରି (Maria Montessori, 1870-1952)

ମୁଖ୍ୟ ଅବଦାନ: ମଣ୍ଟେସରି ପଦ୍ଧତି ଓ ସେନ୍ସରି ଶିକ୍ଷା

ମଣ୍ଟେସରି ପ୍ରଥମେ ମାନସିକ ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହିତ କାମ କରିଥିଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆଧାରିତ ଶିକ୍ଷା ପଦ୍ଧତି ବିକଶିତ କରିଥିଲେ।

ମୁଖ୍ୟ ନୀତି:

• ଶିଶୁ ନିଜେ ଶିଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ
• ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁର ନିଜସ୍ୱ ଗତି ଅଛି

 

ଶିକ୍ଷାଗତ ପ୍ରଭାବ: ମଣ୍ଟେସରି ପଦ୍ଧତି ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ କାରଣ ଏହା ସ୍ପର୍ଶ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶ୍ରବଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବ୍ୟବହାର କରେ।

ଉଦାହରଣ: ଅଟିଷ୍ଟିକ ସୁନୀତା ସାଧାରଣ ପଦ୍ଧତିରେ ଶିଖିପାରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମଣ୍ଟେସରି ପଦ୍ଧତିରେ ରଙ୍ଗୀନ ବ୍ଲକ, ଆକୃତି ଓ ସ୍ପର୍ଶଯୋଗ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରି ସେ ଗଣିତ ଓ ଭାଷା ଶିଖିପାରୁଛି।

୪. ବି.ଏଫ. ସ୍କିନର (B.F. Skinner, 1904-1990)

ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ: ଅପରାଣ୍ଟ କଣ୍ଡିସନିଂ ଓ ଆଚରଣ ସଂଶୋଧନ

ସ୍କିନର କହିଥିଲେ ଯେ ଆଚରଣ ପୁରସ୍କାର ଓ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ। ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ।

ମୁଖ୍ୟ ନୀତି:

• ସକାରାତ୍ମକ ଆଚରଣକୁ ପୁରସ୍କୃତ କରିବା
• ନକାରାତ୍ମକ ଆଚରଣକୁ ଅଣଦେଖା କରିବା
• ଛୋଟ ଛୋଟ ପଦକ୍ଷେପରେ ଶିଖାଇବା

ଶିକ୍ଷାଗତ ପ୍ରଭାବ: ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅଟିଜିମ୍, ADHD ଓ ଆଚରଣଗତ ସମସ୍ୟା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।

ଉଦାହରଣ: ADHD ଥିବା ରାମୁ କ୍ଲାସରେ ବସିପାରେ ନାହିଁ। ଶିକ୍ଷକ ତାକୁ କହିଲେ ଯେ ଯଦି ସେ 5 ମିନିଟ ଚୁପ୍ ବସିବ ତେବେ ତାକୁ ଏକ ଷ୍ଟାର ମିଳିବ। ଧୀରେ ଧୀରେ ସମୟ ବଢ଼ାଇ 10 ମିନିଟ, 15 ମିନିଟ କରାଯାଇପାରେ।

୫. ହାୱାର୍ଡ ଗାର୍ଡନର (Howard Gardner, 1943-)

ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ: ବହୁବିଧ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (Multiple Intelligences)

ଗାର୍ଡନର କହିଥିଲେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁର ଆଠ ପ୍ରକାରର ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଅଛି। ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନେ ଗୋଟିଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ କମ୍ ହୋଇପାରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭଲ ହୋଇପାରନ୍ତି।

ଆଠ ପ୍ରକାର ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା:

1.     ଭାଷାଗତ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା

2.     ଗାଣିତିକ-ତର୍କସଙ୍ଗତ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା

3.     ସ୍ଥାନିକ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା

4.     ସଙ୍ଗୀତଗତ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା

5.     ଶାରୀରିକ-ଗତିଶୀଳ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା

6.     ଆନ୍ତଃବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା

7.     ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା

8.     ପ୍ରାକୃତିକ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା

ଶିକ୍ଷାଗତ ପ୍ରଭାବ: ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ସେହି ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରାଯାଇପାରେ।

ଉଦାହରଣ: ଡିସ୍ଲେକ୍ସିଆ ଥିବା ମୀରା ପଢ଼ିବାରେ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରେ କିନ୍ତୁ ସଙ୍ଗୀତରେ ବହୁତ ଭଲ। ଶିକ୍ଷକ ତାକୁ ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ଗଣିତ ଓ ବିଜ୍ଞାନ ଶିଖାଇପାରନ୍ତି।

ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧାର ପ୍ରକାର

୧. ଡିସ୍ଲେକ୍ସିଆ (Dyslexia)

ସଂଜ୍ଞା: ପଢ଼ିବା ଓ ଭାଷା ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣରେ ଅସୁବିଧା।

ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ:

• ଅକ୍ଷର ଓ ଶବ୍ଦ ଉଲଟା ପଢ଼ିବା (b କୁ d ଭାବେ ପଢ଼ିବା)
• ପଢ଼ିବାରେ ଧୀର ଗତି
• ବନାନରେ ଅସୁବିଧା
• ଶବ୍ଦ ମନେ ରଖିବାରେ କଷ୍ଟ

ଉଦାହରଣ: ରାମୁ କ୍ଲାସ 3ରେ ପଢ଼େ କିନ୍ତୁ ସେ "କଲମ"କୁ "ମଲକ" ଭାବେ ପଢ଼େ। ସେ ଗଣିତରେ ଭଲ କିନ୍ତୁ ପଢ଼ିବାରେ ବହୁତ ଅସୁବିଧା ଅଛି।

ସହାୟତା ପଦ୍ଧତି:

• ବଡ଼ ଅକ୍ଷରରେ ଲେଖିବା
• ରଙ୍ଗୀନ କାଗଜ ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ଅଡିଓ ବୁକ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ଫୋନିକ୍ସ ପଦ୍ଧତିରେ ଶିଖାଇବା

୨. ଡିସ୍ଗ୍ରାଫିଆ (Dysgraphia)

ସଂଜ୍ଞା: ଲେଖିବାରେ ଅସୁବିଧା।

ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ:

• ହାତର ଲେଖା ଖରାପ
• ଲେଖିବାରେ ଧୀର ଗତି
• ବନାନ ଭୁଲ
• ଲେଖିବା ସମୟରେ ହାତରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା

ଉଦାହରଣ: ସୁମନ ସବୁ ବିଷୟରେ ଭଲ ଜାଣେ କିନ୍ତୁ ଲେଖିବା ସମୟରେ ତାର ହାତ କାମ୍ପେ ଓ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ସହାୟତା ପଦ୍ଧତି:

• ମୋଟା ପେନ୍ସିଲ ବ୍ୟବହାର କରିବା
• କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଟାଇପିଂ ଶିଖାଇବା
• ଲେଖିବା ଅଭ୍ୟାସ କମ୍ କରି ମୌଖିକ ପରୀକ୍ଷା ନେବା
• ହାତର ବ୍ୟାୟାମ କରାଇବା

୩. ଡିସ୍କାଲ୍କୁଲିଆ (Dyscalculia)

ସଂଜ୍ଞା: ଗଣିତ ଓ ସଂଖ୍ୟା ବୁଝିବାରେ ଅସୁବିଧା।

ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ:

• ସଂଖ୍ୟା ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ କଷ୍ଟ
• ଗଣିତର ମୌଳିକ କ୍ରିୟା (ଯୋଗ, ବିୟୋଗ) ବୁଝିବାରେ ଅସୁବିଧା
• ସମୟ ଓ ଟଙ୍କା ବୁଝିବାରେ କଷ୍ଟ
• ଗଣିତର ସମସ୍ୟା ସମାଧାନର

ଗଣିତର ସମସ୍ୟା ସମାଧାନରେ ଅସୁବିଧା

ଉଦାହରଣ: ମୀରା କ୍ଲାସ 4ରେ ପଢ଼େ କିନ୍ତୁ ସେ ଏବେ ମଧ୍ୟ 1-10 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଖ୍ୟା ଠିକ୍ ଭାବେ ଗଣିପାରେ ନାହିଁ। ସେ ଭାଷାରେ ବହୁତ ଭଲ କିନ୍ତୁ ଗଣିତ ଦେଖିଲେ ଭୟ ପାଏ।

ସହାୟତା ପଦ୍ଧତି:

• ବାସ୍ତବ ବସ୍ତୁ (ପଥର, ବିନ୍ସ) ବ୍ୟବହାର କରି ଗଣିତ ଶିଖାଇବା
• ଭିଜୁଆଲ ଏଡ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ଗଣିତକୁ କାହାଣୀ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା
• କ୍ୟାଲକୁଲେଟର ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେବା

୪. ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder)

ସଂଜ୍ଞା: ଧ୍ୟାନ ଅଭାବ ଓ ଅତିରିକ୍ତ ସକ୍ରିୟତା ବିକାର।

ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ:

• ଧ୍ୟାନ ଦେବାରେ ଅସୁବିଧା
• ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଅତିରିକ୍ତ ଗତିବିଧି
• ଇମ୍ପଲ୍ସିଭ ଆଚରଣ (ବିନା ଚିନ୍ତାରେ କାମ କରିବା)
• କାମ ଶେଷ କରିବାରେ ଅସୁବିଧା

ଉଦାହରଣ: ରାଜୁ ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ କିନ୍ତୁ ସେ କ୍ଲାସରେ 5 ମିନିଟ ବସିପାରେ ନାହିଁ। ସେ ବାରମ୍ବାର ଉଠେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ କଥା କହେ ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ କଥା ଶୁଣେ ନାହିଁ।

ସହାୟତା ପଦ୍ଧତି:

• ଛୋଟ ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବା
• ବାରମ୍ବାର ବିରତି ଦେବା
• ଫିଜେଟ ଟୁଲ୍ସ (ଚାପୁଡ଼ା ବଲ) ଦେବା
• ସ୍ପଷ୍ଟ ନିୟମ ଓ ରୁଟିନ ତିଆରି କରିବା

ଶାରୀରିକ ଅକ୍ଷମତାର ପ୍ରକାର

୧. ଦୃଷ୍ଟି ଅକ୍ଷମତା (Visual Impairment)

ପ୍ରକାର:

• ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିହୀନତା
• ଆଂଶିକ ଦୃଷ୍ଟିହୀନତା
• ରଙ୍ଗ ଅନ୍ଧତା

ଉଦାହରଣ: ସୁନୀତା ଜନ୍ମରୁ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ। ସେ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ତାର ଶୁଣିବା ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ। ସେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଦଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଚିହ୍ନଟ କରିପାରେ।

ସହାୟତା ପଦ୍ଧତି:

• ବ୍ରେଲ ଲିପି ଶିଖାଇବା
• ଅଡିଓ ବୁକ୍ ଓ ରେକର୍ଡିଂ ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ସ୍ପର୍ଶଯୋଗ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ମୌଖିକ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଧିକ ଦେବା
• ହ୍ୱାଇଟ କେନ୍ ଓ ଗାଇଡ୍ ଡଗ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା

ବ୍ରେଲ ଲିପି ଉଦାହରଣ: ବ୍ରେଲରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର 6ଟି ବିନ୍ଦୁର ବିଭିନ୍ନ ସଂଯୋଗରେ ଲେଖାଯାଏ। ଯଥା 'କ' ଅକ୍ଷର ପାଇଁ ଉପର ବାମ ଓ ମଧ୍ୟମ ବାମ ବିନ୍ଦୁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।

୨. ଶ୍ରବଣ ଅକ୍ଷମତା (Hearing Impairment)

ପ୍ରକାର:

• ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଧିରତା
• ଆଂଶିକ ଶ୍ରବଣହୀନତା
• କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶ୍ରବଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ବିକାର

ଉଦାହରଣ: ରାମୁ ଜନ୍ମରୁ ବଧିର। ସେ କୌଣସି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରେ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ସେ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ ଓ ମୁଖର ଭାବ ଦେଖି ବୁଝିପାରେ। ସେ ଲିପ୍ ରିଡିଂ ଜାଣେ।

ସହାୟତା ପଦ୍ଧତି:

• ସଙ୍କେତ ଭାଷା (Sign Language) ଶିଖାଇବା
• ଲିପ୍ ରିଡିଂ ଶିଖାଇବା
• ହିୟରିଂ ଏଡ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ଭିଜୁଆଲ ଏଡ୍ସ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ଲେଖିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା

ସଙ୍କେତ ଭାଷା ଉଦାହରଣ: "ନମସ୍କାର" କହିବା ପାଇଁ ଦୁଇ ହାତର ତାଳୁ ଜୋଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ଆଗକୁ ନୁଆଁଇବା।

୩. ଶାରୀରିକ ଅକ୍ଷମତା (Physical Disability)

ପ୍ରକାର:

• ଗତିଶୀଳତା ଅକ୍ଷମତା (ହ୍ୱିଲ୍ ଚେୟାର ବ୍ୟବହାରକାରୀ)
• ଅଙ୍ଗହାନି
• ମାଂସପେଶୀ ଦୁର୍ବଳତା
• ସେରେବ୍ରାଲ ପାଲ୍ସି

ଉଦାହରଣ: ମୀରାର ଗୋଡ଼ରେ ପୋଲିଓ ହୋଇଛି। ସେ ହାଣ୍ଡି ନେଇ ଚାଲେ କିନ୍ତୁ ତାର ମାନସିକ କ୍ଷମତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଧାରଣ। ସେ ପଢ଼ାଶୁଣାରେ ବହୁତ ଭଲ।

ସହାୟତା ପଦ୍ଧତି:

• ଅଭିଗମ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀକକ୍ଷ (ରାମ୍ପ, ଚଉଡ଼ା ଦ୍ୱାର)
• ଉପଯୁକ୍ତ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା
• ସହାୟକ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି
• ଶାରୀରିକ ଥେରାପି
• ଆଡାପ୍ଟିଭ ଇକ୍ୱିପମେଣ୍ଟ

ମାନସିକ ଓ ବିକାଶଗତ ଅକ୍ଷମତା

୧. ଅଟିଜିମ୍ ସ୍ପେକ୍ଟ୍ରମ ଡିସଅର୍ଡର (ASD)

ସଂଜ୍ଞା: ସାମାଜିକ ଯୋଗାଯୋଗ, ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟା ଓ ଆଚରଣରେ ଅସୁବିଧା।

ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ:

• ଆଖି ମିଳାଇ କଥା କହିବାରେ ଅସୁବିଧା
• ସାମାଜିକ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟାରେ କଷ୍ଟ
• ବାରମ୍ବାର ଏକା କାମ କରିବା (ହାତ ହଲାଇବା, ଘୁରିବା)
• ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ଅସୁବିଧା

ଉଦାହରଣ: ସୁମନ ଅଟିଷ୍ଟିକ। ସେ ଅନ୍ୟ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଖେଳେ ନାହିଁ। ସେ ବାରମ୍ବାର ନିଜ ହାତ ହଲାଏ ଓ ଗୋଟିଏ ଖେଳନା ନେଇ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଖେଳେ। କିନ୍ତୁ ସେ ସଂଖ୍ୟା ଓ ପ୍ୟାଟର୍ନରେ ଅସାଧାରଣ ଦକ୍ଷ। ସେ 100 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଖ୍ୟା ମନେ ରଖିପାରେ ଓ ଜଟିଳ ଗଣିତ କରିପାରେ।

ସହାୟତା ପଦ୍ଧତି:

• ସଂରଚିତ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିବା
• ଭିଜୁଆଲ ସ୍କେଡୁଲ ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ସେନ୍ସରି ବ୍ରେକ୍ ଦେବା
• ସାମାଜିକ କାହାଣୀ ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ଏକ ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା

ଭିଜୁଆଲ ସ୍କେଡୁଲ ଉଦାହରଣ: ସକାଳ 9ଟା - ଗଣିତ (ଗଣିତ ବହିର ଚିତ୍ର) ସକାଳ 10ଟା - ବିରତି (ଖେଳନାର ଚିତ୍ର) ସକାଳ 10.30ଟା - ଭାଷା (ବହିର ଚିତ୍ର)

୨. ମାନସିକ ଅକ୍ଷମତା (Intellectual Disability)

ସଂଜ୍ଞା: ବୌଦ୍ଧିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଡାପ୍ଟିଭ ଆଚରଣରେ ଗୁରୁତର ସୀମାବଦ୍ଧତା।

ପ୍ରକାର:

• ମୃଦୁ (IQ 50-70)
• ମଧ୍ୟମ (IQ 35-50)
• ଗୁରୁତର (IQ 20-35)
• ଅତି ଗୁରୁତର (IQ 20 ତଳେ)

ଉଦାହରଣ: ରାଜୁ 12 ବର୍ଷ ବୟସର କିନ୍ତୁ ତାର ମାନସିକ ବୟସ 6 ବର୍ଷର। ସେ ସରଳ କାମ କରିପାରେ କିନ୍ତୁ ଜଟିଳ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ। ସେ ଦୟାଳୁ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲପାଏ।

ସହାୟତା ପଦ୍ଧତି:

• ସରଳ ଭାଷାରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା
• ବାରମ୍ବାର ଅଭ୍ୟାସ କରାଇବା
• ଜୀବନ କୌଶଳ ଶିଖାଇବା
• ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉତ୍ସାହ ଦେବା
• ଛୋଟ ଛୋଟ ସଫଳତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା

୩. ଡାଉନ୍ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ (Down Syndrome)

ସଂଜ୍ଞା: ଜେନେଟିକ୍ ଅବସ୍ଥା ଯାହା ମାନସିକ ଅକ୍ଷମତା ଓ ଶାରୀରିକ ବିଶେଷତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ:

• ଚରିତ୍ରଗତ ମୁଖର ଆକୃତି
• ମାନସିକ ବିକାଶରେ ବିଳମ୍ବ
• ମାଂସପେଶୀର ଦୁର୍ବଳତା
• ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା

ଉଦାହରଣ: ମୀରାର ଡାଉନ୍ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ ଅଛି। ସେ ଧୀରେ ଶିଖେ କିନ୍ତୁ ବହୁତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ଖୁସି ମିଜାଜର। ସେ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଭଲପାଏ।

ସହାୟତା ପଦ୍ଧତି:

• ଧୀର ଗତିରେ ଶିଖାଇବା
• ଭିଜୁଆଲ ଏଡ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ସାମାଜିକ କୌଶଳ ଶିଖାଇବା
• ଶାରୀରିକ ଥେରାପି ଦେବା
• ସମାବେଶୀ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିବା

ସମାବେଶୀ ଶିକ୍ଷା (Inclusive Education)

ସମାବେଶୀ ଶିକ୍ଷାର ସଂଜ୍ଞା

ସମାବେଶୀ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଶିଶୁ - ଅକ୍ଷମତା ଥାଉ କି ନଥାଉ - ଏକାଠି ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ଶାରୀରିକ ଉପସ୍ଥିତି ନୁହେଁ, ବରଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଓ ଶିକ୍ଷଣକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।

ଉଦାହରଣ: ଏକ ଶ୍ରେଣୀରେ ସାଧାରଣ ଶିଶୁ, ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଶିଶୁ, ADHD ଥିବା ଶିଶୁ ଓ ଅଟିଷ୍ଟିକ ଶିଶୁ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ପଢ଼ନ୍ତି। ଶିକ୍ଷକ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରନ୍ତି।

ସମାବେଶୀ ଶିକ୍ଷାର ନୀତି

1. ସମାନତା: ସମସ୍ତ ଶିଶୁଙ୍କର ଶିକ୍ଷାର ସମାନ ଅଧିକାର ଅଛି।

2. ଅଂଶଗ୍ରହଣ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁ ଶ୍ରେଣୀର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

3. ସହଯୋଗ: ଶିଶୁମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

4. ବିବିଧତାର ସମ୍ମାନ: ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ଅନନ୍ୟତାକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା।

ଶିକ୍ଷାଦାନ ରଣନୀତି ଓ ପଦ୍ଧତି

୧. ବିଭେଦୀକୃତ ଶିକ୍ଷାଦାନ (Differentiated Instruction)

ସଂଜ୍ଞା: ଶିଶୁମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷଣ ଶୈଳୀ, ଆଗ୍ରହ ଓ କ୍ଷମତା ଅନୁଯାୟୀ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରିବା।

ଉଦାହରଣ: ଗଣିତ କ୍ଲାସରେ:

• ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଶିଶୁ ପାଇଁ: ସ୍ପର୍ଶଯୋଗ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ (ପଥର, ବିନ୍ସ)
• ADHD ଶିଶୁ ପାଇଁ: ଛୋଟ ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାରମ୍ବାର ବିରତି
• ଅଟିଷ୍ଟିକ ଶିଶୁ ପାଇଁ: ଭିଜୁଆଲ ଏଡ୍ସ ଓ ସଂରଚିତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ

୨. ସହଯୋଗୀ ଶିକ୍ଷଣ (Collaborative Learning)

ସଂଜ୍ଞା: ଶିଶୁମାନେ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ମିଳି କାମ କରି ପରସ୍ପରଠାରୁ ଶିଖିବା।

ଉଦାହରଣ: ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟରେ:

• ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ସୁମନ: ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷା କରିବା
• ସାଧାରଣ ରାମୁ: ପଢ଼ିବା ଓ ଲେଖିବା
• ADHD ମୀରା: ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରିବା
• ଅଟିଷ୍ଟିକ ରାଜୁ: ଗଣନା କରିବା

୩. ମଲ୍ଟି-ସେନ୍ସରି ଶିକ୍ଷାଦାନ

ସଂଜ୍ଞା: ଏକାଧିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବ୍ୟବହାର କରି ଶିକ୍ଷାଦାନ କରିବା।

ଉଦାହରଣ: "ବୃକ୍ଷ" ଶବ୍ଦ ଶିଖାଇବା ପାଇଁ:

ଦେଖିବା: ବୃକ୍ଷର ଚିତ୍ର ଦେଖାଇବା ଶୁଣିବା: "ବୃକ୍ଷ" ଶବ୍ଦ ବାରମ୍ବାର କହିବା ସ୍ପର୍ଶ: ବୃକ୍ଷର ଛାଲ, ପତ୍ର ଛୁଇଁବା ଗନ୍ଧ: ଫୁଲ, ଫଳର ଗନ୍ଧ ନେବା ସ୍ୱାଦ: ଫଳ ଚାଖିବା (ଯଦି ସୁରକ୍ଷିତ ହୁଏ)

୪. ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ସହାୟତା

ସହାୟକ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଉଦାହରଣ:

ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଶିଶୁ ପାଇଁ:

• ସ୍କ୍ରିନ ରିଡର ସଫ୍ଟୱେର
• ବ୍ରେଲ ଡିସପ୍ଲେ
• ଭଏସ ରେକର୍ଡର
• ଟକିଂ କ୍ୟାଲକୁଲେଟର

ଶ୍ରବଣହୀନ ଶିଶୁ ପାଇଁ:

• ହିୟରିଂ ଏଡ୍
• FM ସିଷ୍ଟମ
• ଭିଡିଓ କଲ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି
• ସବଟାଇଟଲ ସହିତ ଭିଡିଓ

ଶାରୀରିକ ଅକ୍ଷମତା ପାଇଁ:

• ସ୍ପେସିଆଲ କିବୋର୍ଡ
• ମାଉସ ଆଲଟର୍ନେଟିଭ
• ଭଏସ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ସଫ୍ଟୱେର
• ଟାବଲେଟ ଓ ଟଚ୍ ସ୍କ୍ରିନ

ଉଦାହରଣ: ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ସୁମନ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ JAWS ସଫ୍ଟୱେର ବ୍ୟବହାର କରି ଇଣ୍ଟରନେଟ ବ୍ରାଉଜ କରେ, ଇମେଲ ପଠାଏ ଓ ଡକୁମେଣ୍ଟ ଟାଇପ କରେ।

ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପଦ୍ଧତି

୧. ବିକଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ (Alternative Assessment)

ପାରମ୍ପରିକ ପରୀକ୍ଷାର ସମସ୍ୟା:

• ଲେଖିତ ପରୀକ୍ଷା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ
• ସମୟ ସୀମା ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅସୁବିଧାଜନକ
• ଏକ ପ୍ରକାର ପରୀକ୍ଷା ସମସ୍ତଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ମାପିପାରେ ନାହିଁ

ବିକଳ୍ପ ପଦ୍ଧତି:

ମୌଖିକ ପରୀକ୍ଷା: ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଲେଖିପାରେ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ କହିପାରେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୌଖିକ ପରୀକ୍ଷା।

ଉଦାହରଣ: ଡିସ୍ଗ୍ରାଫିଆ ଥିବା ରାମୁ ଗଣିତର ସମସ୍ୟା ମୌଖିକ ଭାବେ ସମାଧାନ କରେ।

ପ୍ରାକ୍ଟିକାଲ ପରୀକ୍ଷା: ହାତରେ କରି ଦେଖାଇବା।

ଉଦାହରଣ: ବିଜ୍ଞାନରେ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେଖାଇବା, ଗଣିତରେ ବାସ୍ତବ ବସ୍ତୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଗଣନା କରିବା।

ପୋର୍ଟଫୋଲିଓ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ: ଶିଶୁର ସମସ୍ତ କାମର ସଂଗ୍ରହ ଦେଖି ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିବା।

୨. ଆକମୋଡେସନ (Accommodations)

ସମୟ ବୃଦ୍ଧି: ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁଙ୍କୁ ଅଧିକ ସମୟ ଦେବା।

ଉଦାହରଣ: ଡିସ୍ଲେକ୍ସିଆ ଥିବା ମୀରାକୁ 1 ଘଣ୍ଟା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ 1.5 ଘଣ୍ଟା ସମୟ ଦେବା।

ପରିବେଶଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଶାନ୍ତ କୋଠରୀ, ଉପଯୁକ୍ତ ଆଲୋକ ବ୍ୟବସ୍ଥା।

ଉଦାହରଣ: ADHD ଥିବା ରାଜୁକୁ ଅଲଗା କୋଠରୀରେ ପରୀକ୍ଷା ଦେବାର ସୁବିଧା।

ସହାୟକ ସାମଗ୍ରୀ: କ୍ୟାଲକୁଲେଟର, କମ୍ପ୍ୟୁଟର, ସ୍କ୍ରାଇବ (ଲେଖିବା ସାହାଯ୍ୟକାରୀ)।

ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଭୂମିକା ଓ ଦାୟିତ୍ୱ

୧. ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ବିକାଶ

ସକାରାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ: ଅକ୍ଷମତାକୁ ସମସ୍ୟା ଭାବି ନଦେଖି ବିଭିନ୍ନତା ଭାବେ ଦେଖିବା।

ଉଦାହରଣ: "ସୁମନ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ" ନକହି "ସୁମନ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବ୍ୟବହାର କରି ଶିଖେ" କହିବା।

ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୁଝାମଣା: ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ସମୟ ଓ ସହାୟତା ଆବଶ୍ୟକ।

୨. ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଶିକ୍ଷା ଯୋଜନା (IEP)

IEP କ'ଣ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷା ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା।

IEP ରେ କ'ଣ ଥାଏ:

• ଶିଶୁର ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍ଥିତି
• ବାର୍ଷିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ
• ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସେବା
• ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପଦ୍ଧତି
• ପ୍ରଗତି ମନିଟରିଂ

ଉଦାହରଣ: ଅଟିଷ୍ଟିକ ସୁମନ ପାଇଁ IEP:

• ଲକ୍ଷ୍ୟ: 6 ମାସରେ 10ଟି ନୂତନ ଶବ୍ଦ ଶିଖିବା
• ପଦ୍ଧତି: ଭିଜୁଆଲ କାର୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ସେବା: ସ୍ପିଚ ଥେରାପି ସପ୍ତାହରେ 2 ଦିନ
• ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ: ମାସିକ ପ୍ରଗତି ରିପୋର୍ଟ

୩. ସହଯୋଗ ଓ ଟିମ ୱାର୍କ

ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ସହିତ କାମ:

• ସ୍ପିଚ ଥେରାପିଷ୍ଟ
• ଅକୁପେସନାଲ ଥେରାପିଷ୍ଟ
• ଫିଜିଓଥେରାପିଷ୍ଟ
• ସାଇକୋଲୋଜିଷ୍ଟ
• ସ୍ପେସିଆଲ ଏଜୁକେଟର

ପିତାମାତାଙ୍କ ସହିତ ସହଯୋଗ: ନିୟମିତ ଯୋଗାଯୋଗ ଓ ଘରେ ସହାୟତା ପାଇଁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ।

ପିତାମାତାଙ୍କ ଭୂମିକା

ୁ. ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚିହ୍ନଟ

ଲକ୍ଷଣ ଚିହ୍ନଟ କରିବା: ଶିଶୁର ବିକାଶରେ କୌଣସି ବିଳମ୍ବ କିମ୍ବା ଅସୁବିଧା ଦେଖିଲେ ତୁରନ୍ତ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା।

ଉଦାହରଣ: 2 ବର୍ଷ ବୟସରେ ଶିଶୁ କଥା କହୁନାହିଁ, ଆଖି ମିଳାଇ କଥା କହେ ନାହିଁ, ନାମ ଡାକିଲେ ସାଡ଼ା ଦି

ନାମ ଡାକିଲେ ସାଡ଼ା ଦିଏ ନାହିଁ - ଏହି ସବୁ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖିଲେ ପିତାମାତା ତୁରନ୍ତ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

୨. ଘରେ ସହାୟତା

ଉତ୍ସାହଜନକ ପରିବେଶ: ଶିଶୁକୁ ଲଜ୍ଜା ଦେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା।

ଉଦାହରଣ: ଯଦି ଶିଶୁ ଧୀରେ ଶିଖୁଛି, ତେବେ "ତୁ ବୋକା" ନକହି "ତୁ ଭଲ କରୁଛୁ, ଆଉ ଚେଷ୍ଟା କର" କହିବା।

ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ: ଘରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଅନୁଯାୟୀ ଅଭ୍ୟାସ କରାଇବା।

ଉଦାହରଣ: ସ୍ପିଚ ଥେରାପିଷ୍ଟ ଯେଉଁ ବ୍ୟାୟାମ ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଘରେ ପ୍ରତିଦିନ କରାଇବା।

୩. ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା ବିକାଶ

ଜୀବନ କୌଶଳ ଶିଖାଇବା: ଦୈନନ୍ଦିନ କାମ ନିଜେ କରିବାକୁ ଶିଖାଇବା।

ଉଦାହରଣ: ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଶିଶୁକୁ ନିଜେ ଖାଇବା, ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା, ସ୍ନାନ କରିବା ଶିଖାଇବା।

ସମାଜର ଭୂମିକା

୧. ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି

ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା ଦୂର କରିବା: ଅକ୍ଷମତା ବିଷୟରେ ଭୁଲ ଧାରଣା ଦୂର କରିବା।

ସାଧାରଣ ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା:

• ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନେ ଶିଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ
• ଏହା ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ
• ଏହା ପାପର ଫଳ
• ଏମାନେ ସମାଜର ବୋଝ

ସତ୍ୟ:

• ଉପଯୁକ୍ତ ସହାୟତା ପାଇଲେ ସେମାନେ ଶିଖିପାରନ୍ତି
• ଏହା ସଂକ୍ରାମକ ନୁହେଁ
• ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ବିବିଧତା
• ସେମାନେ ସମାଜର ମୂଲ୍ୟବାନ ସଦସ୍ୟ

୨. ଅଭିଗମ୍ୟତା (Accessibility)

ଭୌତିକ ଅଭିଗମ୍ୟତା:

• ରାମ୍ପ ନିର୍ମାଣ
• ଚଉଡ଼ା ଦ୍ୱାର
• ଅଭିଗମ୍ୟ ଶୌଚାଳୟ
• ଲିଫ୍ଟ ସୁବିଧା

ଯୋଗାଯୋଗଗତ ଅଭିଗମ୍ୟତା:

• ସଙ୍କେତ ଭାଷା ଅନୁବାଦକ
• ବ୍ରେଲ ସାମଗ୍ରୀ
• ଅଡିଓ ଘୋଷଣା
• ସରଳ ଭାଷାରେ ସୂଚନା

ସରକାରୀ ନୀତି ଓ ଆଇନ

୧. ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅଧିକାର ଆଇନ 2016

ମୁଖ୍ୟ ବିଶେଷତା:

• 21 ପ୍ରକାର ଅକ୍ଷମତାର ସ୍ୱୀକୃତି
• ସମାବେଶୀ ଶିକ୍ଷାର ଅଧିକାର
• ଭେଦଭାବ ନିଷେଧ
• ଅଭିଗମ୍ୟତା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ

୨. ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ 2009

ଅକ୍ଷମତା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା:

• ସମସ୍ତ ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଫତ ଓ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶିକ୍ଷା
• ଅକ୍ଷମତା ଆଧାରରେ ଭର୍ତ୍ତି ମନା କରିବା ନିଷେଧ
• ଉପଯୁକ୍ତ ଅବକାଠାମୋ ପ୍ରଦାନ

୩. ସରସ୍ୱତୀ ସାଇକେଲ ଯୋଜନା

ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାଇକେଲ ପ୍ରଦାନ କରି ସ୍କୁଲକୁ ଆସିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା।

ସଫଳତାର କାହାଣୀ

କାହାଣୀ ୧: ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ସୁଧାଙ୍କର ସଫଳତା

ସୁଧା ଜନ୍ମରୁ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ସେ ପଢ଼ିପାରିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଶିକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରେଲ ଶିଖାଇଲେ। ସୁଧା କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରି ଆଜି ଜଣେ ସଫଳ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ପ୍ରୋଗ୍ରାମର ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ କହନ୍ତି, "ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଅଛି।"

କାହାଣୀ ୨: ADHD ଥିବା ରାହୁଲଙ୍କର ଯାତ୍ରା

ରାହୁଲଙ୍କର ADHD ଥିଲା। ସେ କ୍ଲାସରେ ବସିପାରୁନଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ଅସ୍ଥିର ରହୁଥିଲେ। ଶିକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷକ ତାଙ୍କର ସମସ୍ୟା ବୁଝିଲେ। ସେ ରାହୁଲଙ୍କୁ ଛୋଟ ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଲେ, ବାରମ୍ବାର ବିରତି ଦେଲେ। ଆଜି ରାହୁଲ ଜଣେ ସଫଳ କ୍ରୀଡ଼ାବିତ ଓ ଛାତ୍ର।

କାହାଣୀ ୩: ଅଟିଷ୍ଟିକ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ପ୍ରତିଭା

ଅର୍ଜୁନ ଅଟିଷ୍ଟିକ ଥିଲେ। ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ କଥା କହୁନଥିଲେ, ସାମାଜିକ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟାରେ ଅସୁବିଧା ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଗଣିତରେ ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତିଭା ଥିଲା। ଶିକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରତିଭାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ବିକଶିତ କଲେ। ଆଜି ସେ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଣିତଜ୍ଞ।

ଭବିଷ୍ୟତର ଦିଗ

୧. ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଭୂମିକା

କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (AI):

• ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଶିକ୍ଷା ସହାୟକ
• ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଅନୁବାଦ
• ଭଏସ ରିକଗନିସନ

ଭର୍ଚୁଆଲ ରିଆଲିଟି (VR):

• ଇମର୍ସିଭ ଶିକ୍ଷା ଅଭିଜ୍ଞତା
• ସାମାଜିକ କୌଶଳ ଅଭ୍ୟାସ
• ଫୋବିଆ ଚିକିତ୍ସା

ଇଣ୍ଟରନେଟ ଅଫ ଥିଙ୍ଗସ (IoT):

• ସ୍ମାର୍ଟ ଘର ଟେକ୍ନୋଲୋଜି
• ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମନିଟରିଂ
• ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ସହାୟ

୨. ଜିନ ଥେରାପି ଓ ଚିକିତ୍ସା ଅଗ୍ରଗତି

ଜେନେଟିକ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ: କେତେକ ଜନ୍ମଗତ ଅକ୍ଷମତାର ଚିକିତ୍ସା ସମ୍ଭବ ହେବ।

ଷ୍ଟେମ ସେଲ ଥେରାପି: ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ନର୍ଭ ଓ ମାଂସପେଶୀ ପୁନଃନିର୍ମାଣ।

ବାୟୋନିକ୍ ଅଙ୍ଗ: କୃତ୍ରିମ ଆଖି, କାନ, ହାତ-ଗୋଡ଼ ଯାହା ମସ୍ତିଷ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।

୩. ସମାବେଶୀ ସମାଜ ଗଠନ

ୟୁନିଭର୍ସାଲ ଡିଜାଇନ: ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ଉତ୍ପାଦ ଓ ପରିବେଶ ଡିଜାଇନ କରିବା।

ଉଦାହରଣ: ଏପରି ବିଲଡିଂ ଯାହା ହ୍ୱିଲ୍ ଚେୟାର ବ୍ୟବହାରକାରୀ, ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକ ସମସ୍ତେ ସହଜରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ।

ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାରିକ ପରାମର୍ଶ

୧. ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ

ସକାଳର ଯାଞ୍ଚ: ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁର ଅବସ୍ଥା ଜାଣିବା।

ଉଦାହରଣ: "ଆଜି କେମିତି ଲାଗୁଛି? କୌଣସି ଅସୁବିଧା ଅଛି କି?"

ଫ୍ଲେକ୍ସିବଲ ସିଟିଂ: ଶିଶୁର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ବସିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା।

ଉଦାହରଣ: ADHD ଶିଶୁ ପାଇଁ ଫିଟବଲ ଚେୟାର, ଅଟିଷ୍ଟିକ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଶାନ୍ତ କୋଣ।

୨. ଯୋଗାଯୋଗ କୌଶଳ

ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସରଳ ଭାଷା: ଜଟିଳ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର ନକରି ସରଳ ଭାଷାରେ କଥା କହିବା।

ଉଦାହରଣ: "ଗଣିତର ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ କର" ପରିବର୍ତ୍ତେ "ଏହି ଯୋଗ କର" କହିବା।

ଭିଜୁଆଲ ସପୋର୍ଟ: କଥା ସହିତ ଚିତ୍ର, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଶୁଣିବା: ଶିଶୁକୁ ନିଜର କଥା କହିବାକୁ ସମୟ ଦେବା।

୩. ଶ୍ରେଣୀକକ୍ଷ ପରିଚାଳନା

ରୁଟିନ ଓ ସଂରଚନା: ନିୟମିତ ସମୟସୂଚୀ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ନିୟମ।

ଉଦାହରଣ: ପ୍ରତିଦିନ ଏକା ସମୟରେ ଗଣିତ, ଭାଷା, ବିଜ୍ଞାନ ପଢ଼ାଇବା।

ସେନ୍ସରି ବ୍ରେକ୍: ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ବିରତି ଦେବା।

ଉଦାହରଣ: 20 ମିନିଟ ପଢ଼ାଇବା ପରେ 5 ମିନିଟ ବିରତି।

ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଓ ସମାଧାନ

୧. ମୁଖ୍ୟ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜଗୁଡ଼ିକ

ସମ୍ବଳର ଅଭାବ:

• ବିଶେଷଜ୍ଞ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଅଭାବ
• ସହାୟକ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଅଭାବ
• ଅବକାଠାମୋର ଅଭାବ

ସାମାଜିକ ମନୋଭାବ:

• ଭେଦଭାବ ଓ କୁସଂସ୍କାର
• ଅଜ୍ଞତା ଓ ଭୟ
• ଗ୍ରହଣୀୟତାର ଅଭାବ

ନୀତିଗତ ସମସ୍ୟା:

• ଆଇନର ସଠିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାର ଅଭାବ
• ଅର୍ଥର ଅଭାବ
• ସମନ୍ୱୟର ଅଭାବ

୨. ସମାଧାନର ଉପାୟ

ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ: ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ସମାବେଶୀ ଶିକ୍ଷା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେବା।

ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ: ସମାଜରେ ଅକ୍ଷମତା ବିଷୟରେ ସଠିକ ସୂଚନା ପ୍ରସାର କରିବା।

ସରକାରୀ ସହାୟତା: ଅଧିକ ଅର୍ଥ ବଣ୍ଟନ ଓ ନୀତିର ସଠିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା।

ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଓ ମନିଟରିଂ

୧. ପ୍ରଗତି ଟ୍ରାକିଂ

ଦୈନିକ ରେକର୍ଡ: ପ୍ରତିଦିନ ଶିଶୁର ପ୍ରଗତି ଲେଖି ରଖିବା।

ଉଦାହରଣ: "ଆଜି ରାମୁ 5ଟି ନୂତନ ଶବ୍ଦ ଶିଖିଲା, କିନ୍ତୁ ଲେଖିବାରେ ଅସୁବିଧା ଅଛି।"

ସାପ୍ତାହିକ ସମୀକ୍ଷା: ସପ୍ତାହ ଶେଷରେ ଶିଶୁର ସାମଗ୍ରିକ ପ୍ରଗତି ଦେଖିବା।

ମାସିକ ରିପୋର୍ଟ: ପିତାମାତା ଓ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରଗତି ସେୟାର କରିବା।

୨. ସଫଳତାର ସୂଚକ

ଶିକ୍ଷାଗତ ସୂଚକ:

• ନୂତନ କୌଶଳ ଶିଖିବା
• ସ୍ୱାଧୀନତା ବୃଦ୍ଧି
• ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବୃଦ୍ଧି

ସାମାଜିକ ସୂଚକ:

• ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବା
• ଯୋଗାଯୋଗ କୌଶଳ ଉନ୍ନତି
• ସହଯୋଗିତା ବୃଦ୍ଧି

ଉଦାହରଣ: ଅଟିଷ୍ଟିକ ସୁମନ ପ୍ରଥମେ କାହା ସହିତ କଥା କହୁନଥିଲା। ଆଜି ସେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ଆଖି ମିଳାଇ କଥା କହେ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଖେଳେ।

ସମାପନୀ

ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା ଓ ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ଏକ ଜଟିଳ କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହା କେବଳ ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ପିତାମାତାଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ସମାଜର ଦାୟିତ୍ୱ।

ମନେ ରଖିବା କଥା ହେଉଛି ଯେ ଅକ୍ଷମତା ଶିଶୁର ପରିଚୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାର ଏକ ବିଶେଷତ୍ୱ ମାତ୍ର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁର ମଧ୍ୟରେ ଅସୀମ ସମ୍ଭାବନା ଲୁଚି ରହିଛି। ଆମର କାମ ହେଉଛି ସେହି ସମ୍ଭାବନାକୁ ଚିହ୍ନଟ କର

ଆମର କାମ ହେଉଛି ସେହି ସମ୍ଭାବନାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ତାକୁ ବିକଶିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସହାୟତା ଓ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିବୁ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସମାଜର ଅଗ୍ରଗତିରେ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରଖିପାରିବେ।

ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ତିମ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ

୧. ମାନସିକତାର ପରିବର୍ତ୍ତନ

"କରିପାରିବ ନାହିଁ" ପରିବର୍ତ୍ତେ "କିପରି କରିବ" ଚିନ୍ତା କରିବା: ସମସ୍ୟା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ନଦେଇ ସମାଧାନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା।

ଉଦାହରଣ: "ସୁମନ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ, ସେ ଗଣିତ ଶିଖିପାରିବ ନାହିଁ" ପରିବର୍ତ୍ତେ "ସୁମନକୁ କିପରି ସ୍ପର୍ଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଗଣିତ ଶିଖାଇବି" ଚିନ୍ତା କରିବା।

୨. ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ତା

ଧୀର ପ୍ରଗତି ସ୍ୱୀକାର କରିବା: ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କର ପ୍ରଗତି ଧୀର ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସ୍ୱାଭାବିକ।

ଛୋଟ ସଫଳତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛୋଟ ଅଗ୍ରଗତିକୁ ଉତ୍ସବ ଭାବେ ପାଳନ କରିବା।

୩. ନିରନ୍ତର ଶିକ୍ଷଣ

ନୂତନ ପଦ୍ଧତି ଶିଖିବା: ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହିତ କାମ କରିବା ପାଇଁ ନୂତନ କୌଶଳ ଶିଖିବା।

ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିବା: ସଫଳ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା ଶେୟାର କରିବା।

ଭବିଷ୍ୟତର ସ୍ୱପ୍ନ

୧. ଏକ ଆଦର୍ଶ ସମାବେଶୀ ଶ୍ରେଣୀକକ୍ଷ

କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ ଏକ ଶ୍ରେଣୀକକ୍ଷ ଯେଉଁଠାରେ:

• ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଶିଶୁ ବ୍ରେଲରେ ପଢ଼ୁଛି
• ଶ୍ରବଣହୀନ ଶିଶୁ ସଙ୍କେତ ଭାଷାରେ ଯୋଗାଯୋଗ କରୁଛି
• ADHD ଶିଶୁ ଫିଜେଟ ଟୁଲ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରି ଧ୍ୟାନ ଦେଉଛି
• ଅଟିଷ୍ଟିକ ଶିଶୁ ଭିଜୁଆଲ ସ୍କେଡୁଲ ଦେଖି କାମ କରୁଛି
• ସାଧାରଣ ଶିଶୁମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି

ଏହି ଶ୍ରେଣୀକକ୍ଷରେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଶିଖୁଛନ୍ତି, ଖେଳୁଛନ୍ତି ଓ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି।

୨. ଏକ ସମାବେଶୀ ସମାଜ

ଆମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ସମାଜ ଗଠନ କରିବା ଯେଉଁଠାରେ:

• ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସମାଜର ସମାନ ସଦସ୍ୟ
• ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଭିଗମ୍ୟ
• ବିବିଧତା ଏକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ
• ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ଅବଦାନ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ

ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଉଦାହରଣ

ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ

ଷ୍ଟିଫେନ ହକିଂ: ମୋଟର ନ୍ୟୁରନ ରୋଗ ସତ୍ତ୍ୱେ ବିଶ୍ୱର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦାର୍ଥବିଜ୍ଞାନୀ

ହେଲେନ କେଲର: ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଓ ଶ୍ରବଣହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଲେଖିକା ଓ ସମାଜସେବୀ

ଟେମ୍ପଲ ଗ୍ରାଣ୍ଡିନ: ଅଟିଷ୍ଟିକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଶୁ ବିଜ୍ଞାନୀ

ଭାରତୀୟ ଉଦାହରଣ

ସୁଧା ଚନ୍ଦ୍ରନ: ଗୋଡ଼ ହରାଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ

ରବିନ୍ଦ୍ର ଜୈନ: ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ IAS ଅଫିସର

ଅନିଲ ଲୁଇସ: ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ

ଅନ୍ତିମ ବାର୍ତ୍ତା

ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବିଶ୍ୱକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବା। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଗୁଣବତ୍ତାସମ୍ପନ୍ନ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବୁ, ସେତେବେଳେ ଆମେ କେବଳ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବୁ ନାହିଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ସମାଜର ଭବିଷ୍ୟତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିବୁ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷକ ଏକ ମାଳୀ ପରି। ସେମାନଙ୍କର କାମ ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁ ରୂପୀ ଫୁଲକୁ ଯତ୍ନ ନେଇ ଫୁଲାଇବା। କେତେକ ଫୁଲ ଶୀଘ୍ର ଫୁଟେ, କେତେକ ଦେରିରେ, କେତେକଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଯତ୍ନ ଆବଶ୍ୟକ। କିନ୍ତୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଯତ୍ନ ପାଇଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫୁଲ ନିଜର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବିକଶିତ କରେ।

ଆସନ୍ତୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଳି ଏପରି ଏକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଢ଼ିବା ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁ - ଅକ୍ଷମତା ଥାଉ କି ନଥାଉ - ନିଜର ସମ୍ଭାବନାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିକଶିତ କରିପାରିବ। ଏହା କେବଳ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ସମ୍ଭାବନା ଯାହାକୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଳି ବାସ୍ତବ କରିପାରିବା।

"ଅକ୍ଷମତା ଶିଶୁର ପରିଚୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାର ଏକ ବିଶେଷତ୍ୱ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁର ମଧ୍ୟରେ ଅସୀମ ସମ୍ଭାବନା ଲୁଚି ରହିଛି। ଆମର କାମ ହେଉଛି ସେହି ସମ୍ଭାବନାକୁ ଆବିଷ୍କାର କରି ତାକୁ ବିକଶିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା।"

---

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ:

୧. ମୌଳିକ ଧାରଣା

• ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା ଓ ଅକ୍ଷମତାର ପାର୍ଥକ୍ୟ
• ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅକ୍ଷମତାର ବର୍ଗୀକରଣ
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାରର ଲକ୍ଷଣ ଓ ବିଶେଷତ୍ୱ

୨. ମନୋବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଅବଦାନ

• ସାମୁଏଲ କିର୍କଙ୍କ ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା ସଂଜ୍ଞା
• ଭାଇଗୋତସ୍କିଙ୍କ ZPD ତତ୍ତ୍ୱ
• ମଣ୍ଟେସରିଙ୍କ ସେନ୍ସରି ଶିକ୍ଷା
• ସ୍କିନରଙ୍କ ଆଚରଣ ସଂଶୋଧନ
• ଗାର୍ଡନରଙ୍କ ବହୁବିଧ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା

୩. ସମାବେଶୀ ଶିକ୍ଷା

• ସମାବେଶୀ ଶିକ୍ଷାର ନୀତି ଓ ଅଭ୍ୟାସ
• ବିଭେଦୀକୃତ ଶିକ୍ଷାଦାନ ପଦ୍ଧତି
• ସହଯୋଗୀ ଶିକ୍ଷଣ ପରିବେଶ

୪. ବ୍ୟବହାରିକ କୌଶଳ

• ଶିକ୍ଷାଦାନ ରଣନୀତି
• ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପଦ୍ଧତି
• ସହାୟକ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି
• ଶ୍ରେଣୀକକ୍ଷ ପରିଚାଳନା

୫. ସହଯୋଗ ଓ ସମନ୍ୱୟ

• ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଭୂମିକା ଓ ଦାୟିତ୍ୱ
• ପିତାମାତାଙ୍କ ସହଯୋଗ
• ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ସହିତ ଟିମ ୱାର୍କ
• ସମାଜର ଭୂମିକା

୬. ନୀତି ଓ ଆଇନଗତ ଦିଗ

• ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅଧିକାର ଆଇନ
• ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ
• ସରକାରୀ ଯୋଜନା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ

୭. ଭବିଷ୍ୟତର ଦିଗ

• ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଭୂମିକା
• ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ରଗତି
• ସମାବେଶୀ ସମାଜ ଗଠନ

ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା

୧. ମାନସିକତାର ପରିବର୍ତ୍ତନ

• ଅକ୍ଷମତାକୁ ସମସ୍ୟା ଭାବି ନଦେଖି ବିଭିନ୍ନତା ଭାବେ ଦେଖିବା
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁର ଅନନ୍ୟତାକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା
• ସମ୍ଭାବନା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା, ସୀମାବଦ୍ଧତା ଉପରେ ନୁହେଁ

୨. ବ୍ୟବହାରିକ କୌଶଳ

• ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷାଦାନ ପଦ୍ଧତିର ଜ୍ଞାନ
• ସହାୟକ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ବ୍ୟବହାର
• ବିକଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପଦ୍ଧତି
• IEP ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା

୩. ସହଯୋଗ କୌଶଳ

• ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ସହିତ କାମ କରିବା
• ପିତାମାତାଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ
• ଟିମ ୱାର୍କ ଓ ସମନ୍ୱୟ

୪. ନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱ

• ସମସ୍ତ ଶିଶୁଙ୍କର ଶିକ୍ଷାର ଅଧିକାର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା
• ଭେଦଭାବ ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ିବା
• ସମାବେଶୀ ସମାଜ ଗଠନରେ ଅବଦାନ

ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ

୧. ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର ପ୍ରଶ୍ନ

• ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା ଓ ଅକ୍ଷମତାର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।
• ଡିସ୍ଲେକ୍ସିଆର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ?
• ସମାବେଶୀ ଶିକ୍ଷାର ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ।

୨. ବିସ୍ତୃତ ଉତ୍ତର ପ୍ରଶ୍ନ

• ଭାଇଗୋତସ୍କିଙ୍କ ZPD ତତ୍ତ୍ୱ ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ କିପରି ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ?
• ବିଭେଦୀକୃତ ଶିକ୍ଷାଦାନର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ପଦ୍ଧତି ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
• ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିକଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପଦ୍ଧତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ପ୍ରକାର ଆଲୋଚନା କର।

୩. କେସ ଷ୍ଟଡି

• ଏକ ADHD ଥିବା ଶିଶୁ ପାଇଁ IEP ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
• ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଗଣିତ ଶିକ୍ଷାଦାନର ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
• ଅଟିଷ୍ଟିକ ଶିଶୁ ପାଇଁ ସାମାଜିକ କୌଶଳ ବିକାଶର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଡିଜାଇନ କର।

ସନ୍ଦର୍ଭ ଓ ଅଧିକ ଅଧ୍ୟୟନ

ପୁସ୍ତକ ସୁପାରିଶ

• "The Reason I Jump" - Naoki Higashida
• "Thinking in Pictures" - Temple Grandin
• "Far From the Tree" - Andrew Solomon
• "NeuroTribes" - Steve Silberman

ଅନଲାଇନ ରିସୋର୍ସ

• National Institute of Mental Health (NIMH)
• Autism Speaks
• Learning Disabilities Association
• Council for Exceptional Children

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ B.Ed ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହିତ କାମ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ, ଦକ୍ଷ ଓ ସମାବେଶୀ ଶିକ୍ଷକ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ଏହା କେବଳ ଏକାଡେମିକ୍ ଜ୍ଞାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ବିକାଶ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।

"ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁ ଏକ ତାରା। କେତେକ ତାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କେତେକ ମନ୍ଦ। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ଆକାଶକୁ ସୁନ୍ଦର କରନ୍ତି। ଆମର କାମ ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ତାରାକୁ ନିଜର ଆଲୋକରେ ଜଗମଗ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା।"

---

ପରିଶିଷ୍ଟ (Appendix)

୧. ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦାବଳୀ (Glossary)

ଅକ୍ଷମତା (Disability): ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ, ସଂବେଦନଶୀଳ କିମ୍ବା ବିକାଶଗତ ଅବସ୍ଥା ଯାହା ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ।

ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା (Learning Disability): ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶିଖିବାରେ ଅସୁବିଧା ଯାହା ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧି ସତ୍ତ୍ୱେ ହୋଇଥାଏ।

ସମାବେଶୀ ଶିକ୍ଷା (Inclusive Education): ସମସ୍ତ ଶିଶୁ ଏକାଠି ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା।

IEP (Individualized Education Program): ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଶିକ୍ଷା ଯୋଜନା।

ଆକମୋଡେସନ (Accommodation): ଶିକ୍ଷାଦାନ ଓ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନରେ ବିଶେଷ ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ।

ଆସିଷ୍ଟିଭ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି (Assistive Technology): ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଟେକ୍ନୋଲୋଜି।

୨. ଚେକଲିଷ୍ଟ - ଅକ୍ଷମତା ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ

ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା ଚିହ୍ନଟ: □ ପଢ଼ିବାରେ ଅସୁବିଧା □ ଲେଖିବାରେ ଅସୁବିଧା
□ ଗଣିତରେ ଅସୁବିଧା □ ଧ୍ୟାନ ଦେବାରେ କଷ୍ଟ □ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରଣ କରିବାରେ ଅସୁବିଧା □ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତିର ସମସ୍ୟା

ADHD ଚିହ୍ନଟ: □ ଅସ୍ଥିରତା □ ଧ୍ୟାନ ଅଭାବ □ ଇମ୍ପଲ୍ସିଭ ଆଚରଣ □ କାମ ଶେଷ କରିବାରେ ଅସୁବିଧା □ ସଂଗଠନର ଅଭାବ

ଅଟିଜିମ୍ ଚିହ୍ନଟ: □ ସାମାଜିକ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟାରେ କଷ୍ଟ □ ଯୋଗାଯୋଗରେ ଅସୁବିଧା □ ବାରମ୍ବାର ଆଚରଣ □ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ କଷ୍ଟ □ ସେନ୍ସରି ସମସ୍ୟା

୩. ସହାୟକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ

ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ:

• National Institute for the Mentally Handicapped (NIMH), Secunderabad
• Ali Yavar Jung National Institute for the Hearing Handicapped, Mumbai
• National Institute for the Visually Handicapped, Dehradun
• Institute for the Physically Handicapped, New Delhi

ଓଡ଼ିଶାରେ:

• Kalinga Institute of Social Sciences (KISS), Bhubaneswar
• Swabhiman, Bhubaneswar
• Sense International India, Bhubaneswar
• Samarthanam Trust for the Disabled, Bhubaneswar

୪. ଉପଯୋଗୀ ଆପ୍ ଓ ସଫ୍ଟୱେର

ଦୃଷ୍ଟିହୀନଙ୍କ ପାଇଁ:

• JAWS (Job Access With Speech)
• NVDA (NonVisual Desktop Access)
• TalkBack (Android)
• VoiceOver (iOS)

ଶ୍ରବଣହୀନଙ୍କ ପାଇଁ:

• Indian Sign Language Dictionary App
• Live Transcribe
• Sound Amplifier
• Ava (Real-time captions)

ଶିକ୍ଷଣ ଅସୁବିଧା ପାଇଁ:

• Ghotit Real Writer & Reader
• Voice Dream Reader
• ModMath
• Co:Writer

୫. ସାମ୍ପଲ IEP ଟେମ୍ପଲେଟ

ଶିଶୁର ନାମ: ରାମୁ ବୟସ: 8 ବର୍ଷ ଶ୍ରେଣୀ: 3 ଅକ୍ଷମତାର ପ୍ରକାର: ADHD

ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍ଥିତି:

• ଧ୍ୟାନ ଦେବାରେ ଅସୁବିଧା
• 5 ମିନିଟରୁ ଅଧିକ ବସିପାରେ ନାହିଁ
• ଗଣିତରେ ଭଲ କିନ୍ତୁ ପଢ଼ିବାରେ କଷ୍ଟ

ବାର୍ଷିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ:

1.     20 ମିନିଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧ୍ୟାନ ଦେବା

2.     ସରଳ ବାକ୍ୟ ପଢ଼ିବା

3.     ସାମାଜିକ କୌଶଳ ବିକାଶ

ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସେବା:

• ସ୍ପେସିଆଲ ଏଜୁକେସନ (ସପ୍ତାହରେ 3 ଦିନ)
• କାଉନ୍ସେଲିଂ (ସପ୍ତାହରେ 1 ଦିନ)

ଆକମୋଡେସନ:

• ଅତିରିକ୍ତ ସମୟ
• ଫିଜେଟ ଟୁଲ୍ସ
• ବାରମ୍ବାର ବିରତି

ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପଦ୍ଧତି:

• ମାସିକ ପ୍ରଗତି ରିପୋର୍ଟ
• ଆଚରଣଗତ ଚାର୍ଟ
• ପୋର୍ଟଫୋଲିଓ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ

୬. ଅଭିଭାବକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା

ଘରେ ସହାୟତା କରିବାର ଉପାୟ:

ଦୈନିକ ରୁଟିନ:

• ନିୟମିତ ସମୟସୂଚୀ ପାଳନ
• ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ
• ଉତ୍ସାହଜନକ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି

ଯୋଗାଯୋଗ:

• ଶିଶୁର କଥା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଶୁଣିବା
• ସରଳ ଭାଷାରେ କଥା କହିବା
• ସକାରାତ୍ମକ ଫିଡବ୍ୟାକ ଦେବା

ସ୍କୁଲ ସହିତ ସହଯୋଗ:

• ନିୟମିତ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ
• IEP ମିଟିଂରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ
• ଘରେ ସ୍କୁଲର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରଣ

୭. ଜରୁରୀ ଯୋଗାଯୋଗ ନମ୍ବର

ଜାତୀୟ ହେଲ୍ପଲାଇନ:

• ଅକ୍ଷମତା ହେଲ୍ପଲାଇନ: 1800-233-5956
• ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ହେଲ୍ପଲାଇନ: 080-46110007

ଓଡ଼ିଶା ସରକାରୀ ହେଲ୍ପଲାଇନ:

• ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅକ୍ଷମ କଲ୍ୟାଣ ବିଭାଗ: 0674-2393351

ଅନ୍ତିମ ଶବ୍ଦ

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ ଯେ ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା କେବଳ ଏକ ବୃତ୍ତିଗତ ଦାୟିତ୍ୱ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ମାନବିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଆସିଛି।

ଆମର କାମ ହେଉଛି ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଖୋଜି ବାହାର କରିବାରେ ଓ ତାକୁ ପୂରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା।

ଶିକ୍ଷା କେବଳ ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷାରେ ପାସ କରିବା ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସମ୍ଭାବନାକୁ ବିକଶିତ କରିବା, ସେମାନଙ୍କୁ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ କରିବା ଓ ସମାଜର ଉପଯୋଗୀ ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ଗଢ଼ିବା।

ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ସମାନ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିବୁ, ସେତେବେଳେ ଆମେ କେବଳ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବୁ ନାହିଁ, ବରଂ ଆମର ନିଜର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧ ହେବ। ସେମାନଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ, ଦୃଢ଼ତା ଓ ସଫଳତା ଆମକୁ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ ଶିଖାଇବ।

ଆସନ୍ତୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଳି ଏପରି ଏକ ବିଶ୍ୱ ଗଢ଼ିବା ଯେଉଁଠାରେ:

• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁ ନିଜର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବାର ଅଧିକାର ପାଇବ
• କୌଣସି ଶିଶୁ ତାର ଅକ୍ଷମତା ଯୋଗୁଁ ପଛୁରେ ରହିବ ନାହିଁ
• ବିବିଧତା ଏକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯିବ
• ସମାନତା ଓ ନ୍ୟାୟ ସର୍ବତ୍ର ବିରାଜ କରିବ

ଏହି ଯାତ୍ରା ସହଜ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅସମ୍ଭବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିତାମାତା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମାଜସେବୀ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏକ ଅଂଶ। ଆମର ଛୋଟ ଛୋଟ ପ୍ରୟାସ ମିଳି ଏକ ବିରାଟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରିବ।

"ଅକ୍ଷମତା ଶିଶୁର ସୀମା ନୁହେଁ, ବରଂ ଆମର କଳ୍ପନାର ସୀମା। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆମର କଳ୍ପନାକୁ ବିସ୍ତାର କରିବୁ, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ଭାବନା ମଧ୍ୟ ଅସୀମ ହୋଇଯିବ।"

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତିରେ, ଆମେ ଆଶା କରୁଛୁ ଯେ ଆଗାମୀ ଶିକ୍ଷକମାନେ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନକାରୀ ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁର ଜୀବନରେ ଆଶାର ଦୀପ ଜଳାଇବେ। ସେମାନେ ଅକ୍ଷମତା ଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇବେ ଯେ ସେମାନେ କେବଳ ସମାଜର ଗ୍ରହୀତା ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ଦାତା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରିବେ।

ଆସନ୍ତୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଳି ଏହି ସଂକଳ୍ପ ନେବା:

"ଆମେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛୁ ଯେ ଆମର ଶ୍ରେଣୀକକ୍ଷରେ, ଆମର ସମାଜରେ, ଆମର ହୃଦୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ରହିବ। ଆମେ ସେମାନଙ୍କର ଅକ୍ଷମତା ଦେଖିବୁ ନାହିଁ, ବରଂ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ଭାବନା ଦେଖିବୁ। ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବୁ ନାହିଁ, ବରଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳି ଏକ ସୁନ୍ଦର ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିବୁ।"

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠାରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଆମର ଯାତ୍ରା ଏଠାରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ଏକ ନୂତନ ସୁଯୋଗ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁ ଏକ ନୂତନ ଆଶା। ଆସନ୍ତୁ ଆମେ ଏହି ଆଶାକୁ ବାସ୍ତବରେ ପରିଣତ କରିବା।