ପିଲାମାନେ କିପରି ଶିଖନ୍ତି - ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ, ଅନୁକରଣ, ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା, ଭୁଲ ଓ ଅଭିଜ୍ଞତା
ପରିଚୟ
କଳ୍ପନା କର ଏକ ଛୋଟ ପିଲା ପ୍ରଥମ ଥର ସାଇକେଲ ଚଲାଇବା ଶିଖୁଛି। ସେ ପ୍ରଥମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ
ସାଇକେଲ ଚଲାଇବା ଦେଖେ (ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ), ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ପରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ (ଅନୁକରଣ), ବାରମ୍ବାର ଚେଷ୍ଟା କରେ
(ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା), ଅନେକ ଥର ପଡ଼େ (ଭୁଲ), କିନ୍ତୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶିଖିଯାଏ
(ଅଭିଜ୍ଞତା)। ଏହା ହେଉଛି ପିଲାମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷଣର ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା।
ପିଲାମାନେ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରନ୍ତର ଶିଖନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷଣ କେବଳ
ବିଦ୍ୟାଳୟର ଚାରି କାନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷଣରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଘଟୁଥାଏ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆମେ ଜାଣିବା ପିଲାମାନେ କିପରି ବିଭିନ୍ନ
ଉପାୟରେ ଶିଖନ୍ତି ଏବଂ ଆମେ କିପରି ସେମାନଙ୍କର ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅଧିକ
ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରିପାରିବା।
୧. ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ମୂଳକ ଶିକ୍ଷଣ (Observational Learning)
୧.୧ ଆଲବର୍ଟ ବାଣ୍ଡୁରାଙ୍କ ସାମାଜିକ ଶିକ୍ଷଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
ଆଲବର୍ଟ ବାଣ୍ଡୁରା (Albert Bandura, ୧୯୨୫-୨୦୨୧) କାନାଡିଆନ-ଆମେରିକୀୟ ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଯିଏ ସାମାଜିକ ଶିକ୍ଷଣ
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ (Social
Learning Theory) ପ୍ରତିପାଦନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ପିଲାମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୁଣି ଓ ଅବଲୋକନ କରି ଶିଖନ୍ତି।
ବାଣ୍ଡୁରାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ "ବୋବୋ ଡଲ" ପରୀକ୍ଷା (1961)
ପରୀକ୍ଷାର ବିବରଣୀ:
- ପିଲାମାନଙ୍କୁ ତିନୋଟି
ଗ୍ରୁପରେ ବିଭକ୍ତ କରାଗଲା
- ପ୍ରଥମ ଗ୍ରୁପ:
ବୟସ୍କଙ୍କୁ ବୋବୋ ଡଲକୁ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଭାବରେ ଖେଳିବା ଦେଖିଲେ
- ଦ୍ୱିତୀୟ ଗ୍ରୁପ:
ବୟସ୍କଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଖେଳିବା ଦେଖିଲେ
- ତୃତୀୟ ଗ୍ରୁପ: କିଛି
ଦେଖିଲେ ନାହିଁ (କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ଗ୍ରୁପ)
ଫଳାଫଳ:
- ପ୍ରଥମ ଗ୍ରୁପର ପିଲାମାନେ
ବୋବୋ ଡଲ ସହ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଆଚରଣ କଲେ
- ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ତୃତୀୟ
ଗ୍ରୁପର ପିଲାମାନେ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଆଚରଣ କମ୍ କଲେ
ଶିକ୍ଷା: ପିଲାମାନେ କେବଳ ଦେଖି ଶିଖନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅଭିଜ୍ଞତା ଆବଶ୍ୟକ
ନାହିଁ।
୧.୨ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଶିକ୍ଷଣର ଚାରି ପର୍ଯ୍ୟାୟ
ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୧: ଧ୍ୟାନ (Attention)
ପିଲା ଯାହା ଦେଖୁଛି ତାହା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା।
ଉଦାହରଣ: ୩ ବର୍ଷର ଅନିକା ତାର ମା'ଙ୍କୁ ରୋଷେଇ କରିବା ଦେଖେ। ସେ
ଧ୍ୟାନ ଦିଏ କିପରି ମା' ପିଆଜ କାଟୁଛନ୍ତି, ମସଲା ପକାଉଛନ୍ତି।
ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୨: ସ୍ମରଣ (Retention/Memory)
ଦେଖିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେ ରଖିବା।
ଉଦାହରଣ: ଅନିକା ମନେ ରଖେ ଯେ ମା' ପ୍ରଥମେ ତେଲ ଗରମ କଲେ, ପରେ ପିଆଜ ପକାଇଲେ।
ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୩: ପୁନରାବୃତ୍ତି (Reproduction)
ଦେଖିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଜେ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।
ଉଦାହରଣ: ଅନିକା ଖେଳନା ରୋଷେଇ ସେଟରେ ମା'ଙ୍କ ପରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା
କରେ।
ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୪: ପ୍ରେରଣା (Motivation)
ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରଖିବାର ଇଚ୍ଛା।
ଉଦାହରଣ: ମା' ଅନିକାର ରୋଷେଇ ଖେଳକୁ ପ୍ରଶଂସା
କଲେ, ତେଣୁ ସେ ଆହୁରି ରୋଷେଇ
ଖେଳିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
୧.୩ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଶିକ୍ଷଣର ବାସ୍ତବ ଉଦାହରଣ
ଉଦାହରଣ ୧: ଭାଷା ଶିକ୍ଷଣ
ପ୍ରକ୍ରିୟା:
- ଶିଶୁ ପିତାମାତାଙ୍କ
କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣେ ଓ ଦେଖେ
- ଓଠ ଓ ଜିଭର ଗତିବିଧି
ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ
- ସମାନ ଶବ୍ଦ କରିବାକୁ
ଚେଷ୍ଟା କରେ
- ସଠିକ ଉଚ୍ଚାରଣ ପାଇଁ
ପ୍ରଶଂସା ପାଇଲେ ଆହୁରି ଚେଷ୍ଟା କରେ
ଉଦାହରଣ: ୮ ମାସର ରାହୁଲ ବାପାଙ୍କୁ
"ମାମା" କହିବା ଶୁଣି ମୁହଁ ହିଲାଇ "ମାମା" କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ଉଦାହରଣ ୨: ସାମାଜିକ ଆଚରଣ
ପ୍ରକ୍ରିୟା:
- ପିଲା ପରିବାରର
ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଦେଖେ
- ସମ୍ମାନ, ଦୟା, ସହଯୋଗ ଆଦି ମୂଲ୍ୟବୋଧ
ଅବଲୋକନ କରେ
- ସମାନ ଆଚରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ
କରେ
ଉଦାହରଣ: ପ୍ରୀତି ଦେଖେ ଯେ ତାର ମା' ଘରେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିଙ୍କୁ
ନମସ୍କାର କରନ୍ତି। ସେ ମଧ୍ୟ ଅତିଥିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଉଦାହରଣ ୩: ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ
ବ୍ୟବହାରିକ ଦୃଶ୍ୟ: ଗାଁର ୫ ବର୍ଷର କୃଷ୍ଣ ତାର
ଜେଜେବାପାଙ୍କୁ କୁମ୍ଭାର କାମ କରିବା ଦେଖେ:
1.
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ: କିପରି ମାଟି ମିଶାଯାଏ, ଚକ୍ରରେ ଘୁରାଯାଏ
2.
ଧ୍ୟାନ: ହାତର ଚାପ, ଗତି, ଆକୃତି ଦେବାର ପଦ୍ଧତି
3.
ସ୍ମରଣ: ପ୍ରକ୍ରିୟାର କ୍ରମ ମନେ ରଖିବା
4.
ଅଭ୍ୟାସ: ଛୋଟ ମାଟି ନେଇ ନିଜେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା
୨. ଅନୁକରଣ ମୂଳକ ଶିକ୍ଷଣ (Imitation Learning)
୨.୧ ଅନୁକରଣର ସଂଜ୍ଞା ଓ ପ୍ରକୃତି
ଅନୁକରଣ ହେଉଛି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଚରଣ, କାର୍ଯ୍ୟ ବା ଭାବଭଙ୍ଗିକୁ
ଅବିକଳ ନକଲ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏହା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଶିକ୍ଷଣର ଏକ ବିଶେଷ ରୂପ।
ଅନୁକରଣର ବିକାଶ ପର୍ଯ୍ୟାୟ:
ଜନ୍ମରୁ ୬ ମାସ: ତୁରନ୍ତ ଅନୁକରଣ (Immediate Imitation) ଉଦାହରଣ: ନବଜାତକ ବାପା-ମା'ଙ୍କ ମୁହଁ ହିଲାଇବା, ଜିଭ ବାହାର କରିବା ଦେଖି ସମାନ
କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
୬-୧୨ ମାସ: ବିଳମ୍ବିତ ଅନୁକରଣ (Delayed Imitation) ଉଦାହରଣ: ପିଲା ଦିନେ ଦେଖିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ
ପରଦିନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
୧-୩ ବର୍ଷ: ଚୟନିତ ଅନୁକରଣ (Selective Imitation)
ଉଦାହରଣ: ପିଲା କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ
ବ୍ୟକ୍ତି ବା କାର୍ଯ୍ୟର ଅନୁକରଣ କରେ।
୩+ ବର୍ଷ: ସୃଜନଶୀଳ ଅନୁକରଣ (Creative Imitation) ଉଦାହରଣ: ପିଲା ଦେଖିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ
ନିଜର ସୃଜନଶୀଳତା ଯୋଗ କରେ।
୨.୨ ଗାବ୍ରିଏଲ ଟାର୍ଡଙ୍କ ଅନୁକରଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
ଗାବ୍ରିଏଲ ଟାର୍ଡ (Gabriel Tarde, ୧୮୪୩-୧୯୦୪) ଫରାସୀ ସମାଜବିଜ୍ଞାନୀ ଯିଏ କହିଥିଲେ ଯେ ଅନୁକରଣ ସମାଜର ମୂଳ ଶକ୍ତି।
ଟାର୍ଡଙ୍କ ତିନି ନିୟମ:
୧. ଉନ୍ନତିର ନିୟମ (Law of Descent): ପିଲାମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅନୁକରଣ କରନ୍ତି।
ଉଦାହରଣ: ପିଲା ଶିକ୍ଷକ, ପିତାମାତା, ବଡ଼ ଭାଇ-ଭଉଣୀଙ୍କ ଅନୁକରଣ
କରେ।
୨. ଭ ଗୋଳିକ ନିୟମ (Geometric Progression): ଅନୁକରଣ ଜ୍ୟାମିତିକ ଅନୁପାତରେ ବ୍ୟାପେ।
ଉଦାହରଣ: ଗୋଟିଏ ପିଲା ନୂତନ ଖେଳ ଶିଖିଲେ, ତାହା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅନ୍ୟ
ପିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପେ।
୩. ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣରୁ ବାହ୍ୟ ନିୟମ (Internal to External): ପ୍ରଥମେ ମାନସିକ ଗୁଣର ଅନୁକରଣ, ପରେ ବାହ୍ୟ ଆଚରଣର।
ଉଦାହରଣ: ପିଲା ପ୍ରଥମେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ
ଚିନ୍ତାଧାରା ଗ୍ରହଣ କରେ, ପରେ ତାଙ୍କ କଥା କହିବାର ଢଙ୍ଗ
ଅନୁକରଣ କରେ।
୨.୩ ଅନୁକରଣ ଶିକ୍ଷଣର ବାସ୍ତବ ଉଦାହରଣ
ଉଦାହରଣ ୧: ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ
ଘଟଣା: ୨ ବର୍ଷର ସୁମିତ୍ରା ତାର
ବାପାଙ୍କୁ ଦାଢ଼ି କାମିବା ଦେଖେ।
ଅନୁକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା:
1.
ବାପାଙ୍କ ଦାଢ଼ି କାମିବାର ପଦ୍ଧତି ଦେଖେ
2.
ରେଜର ଧରିବା, ମୁହଁରେ ଲଗାଇବା, ଗତିବିଧି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ
3.
ଖେଳନା ରେଜର ନେଇ ସମାନ ଗତିବିଧି କରେ
4.
ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ ବାପାଙ୍କ ପରି ମୁହଁ ବନାଏ
ଉଦାହରଣ ୨: ଶ୍ରେଣୀକକ୍ଷରେ ଅନୁକରଣ
ପରିସ୍ଥିତି: ନର୍ସରୀ କ୍ଲାସରେ ଶିକ୍ଷିକା
ନୃତ୍ୟ ଶିଖାଉଛନ୍ତି।
ଅନୁକରଣ ଶିକ୍ଷଣ:
1.
ପ୍ରଦର୍ଶନ: ଶିକ୍ଷିକା ନୃତ୍ୟର ପଦକ୍ଷେପ ଦେଖାନ୍ତି
2.
ଅବଲୋକନ: ପିଲାମାନେ ହାତ-ଗୋଡ଼ର ଗତିବିଧି ଦେଖନ୍ତି
3.
ପୁନରାବୃତ୍ତି: ଶିକ୍ଷିକାଙ୍କ ପରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି
4.
ସଂଶୋଧନ: ଭୁଲ ଦେଖି ସଠିକ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି
ଉଦାହରଣ ୩: ସାମାଜିକ ଦକ୍ଷତା
ଘଟଣା: ୪ ବର୍ଷର ଅନୁଭବ ନୂତନ ପାର୍କରେ
ଅନ୍ୟ ପିଲାମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ଅନୁକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା:
1.
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ: ଅନ୍ୟ ପିଲାମାନେ କିପରି ବନ୍ଧୁତା କରୁଛନ୍ତି ଦେଖେ
2.
ଅନୁକରଣ: "ହେଲୋ, ମୁଁ ଅନୁଭବ, ତୁମର ନାମ କଣ?" କହେ
3.
ମଡେଲିଂ: ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ହସିମୁଖରେ ହାତ ବଢ଼ାଏ
4.
ଅଭ୍ୟାସ: ନୂତନ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସହ ଖେଳିବାର ଢଙ୍ଗ ଶିଖେ
୨.୪ ଅନୁକରଣର ସକାରାତ୍ମକ ଓ ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ
ସକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ:
ଦ୍ରୁତ ଶିକ୍ଷଣ: ଅନୁକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପିଲାମାନେ
ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ନୂତନ ଦକ୍ଷତା ଶିଖନ୍ତି।
ସାମାଜିକୀକରଣ: ପିଲାମାନେ ସମାଜର ନିୟମ, ମୂଲ୍ୟବୋଧ, ସଂସ୍କୃତି ଅନୁକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ
ଶିଖନ୍ତି।
ଭାଷା ବିକାଶ: ମାତୃଭାଷା ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଷା
ଶିକ୍ଷଣରେ ଅନୁକରଣର ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା।
ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ:
ଖରାପ ଆଚରଣର ଅନୁକରଣ: ପିଲାମାନେ ଅଶ୍ଳୀଳ ଭାଷା,
ହିଂସାତ୍ମକ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ଅନୁକରଣ
କରିପାରନ୍ତି।
ସୃଜନଶୀଳତାର ଅଭାବ: ଅତ୍ୟଧିକ ଅନୁକରଣ ନିଜସ୍ୱ
ଚିନ୍ତାଧାରା ବିକାଶରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ଅନ୍ଧ ଅନୁସରଣ: ବିନା ଚିନ୍ତାରେ ଅନୁକରଣ କରିବା
ବିପଜ୍ଜନକ ହୋଇପାରେ।
୩. ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା ଓ ଭୁଲ ଶିକ୍ଷଣ (Trial and Error Learning)
୩.୧ ଏଡୱାର୍ଡ ଥର୍ଣ୍ଡାଇକଙ୍କ ଯୋଗାଯୋଗବାଦ
ଏଡୱାର୍ଡ ଥର୍ଣ୍ଡାଇକ (Edward Thorndike, ୧୮୭୪-୧୯୪୯) ଆମେରିକୀୟ ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଯିଏ ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା ଶିକ୍ଷଣର
ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ।
ଥର୍ଣ୍ଡାଇକଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ "ପଜଲ ବକ୍ସ" ପରୀକ୍ଷା
ପରୀକ୍ଷାର ବ୍ୟବସ୍ଥା:
- ଗୋଟିଏ ବିଲେଇକୁ ପଜଲ
ବକ୍ସରେ ବନ୍ଦ କରାଗଲା
- ବାହାରେ ଖାଦ୍ୟ ରଖାଗଲା
- ବିଲେଇ ବାହାରିବା ପାଇଁ
ଲିଭର ଦବାଇବାକୁ ପଡିବ
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:
- ପ୍ରଥମଥର ବିଲେଇ ଅନେକ
ଚେଷ୍ଟା କଲା (୩୦ ମିନିଟ)
- ଦ୍ୱିତୀୟଥର କମ୍ ସମୟ
ଲାଗିଲା (୧୫ ମିନିଟ)
- ବାରମ୍ବାର ଅଭ୍ୟାସରେ ସମୟ
କମିବାକୁ ଲାଗିଲା
- ଶେଷରେ ମାତ୍ର ୨-୩
ମିନିଟରେ ବାହାରିବାକୁ ଲାଗିଲା
୩.୨ ଥର୍ଣ୍ଡାଇକଙ୍କ ଶିକ୍ଷଣ ନିୟମ
୧. ପ୍ରଭାବର ନିୟମ (Law of Effect)
ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳାଫଳ ସନ୍ତୋଷଜନକ, ତାହା ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼େ।
ଉଦାହରଣ: ପିଲା ଗଣିତ ସମସ୍ୟା ସଠିକ କଲେ
ପ୍ରଶଂସା ପାଏ, ତେଣୁ ଆହୁରି ଚେଷ୍ଟା କରେ।
୨. ଅଭ୍ୟାସର ନିୟମ (Law of Exercise)
ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ଶିକ୍ଷଣ ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ନ କଲେ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ।
ଉଦାହରଣ: ପିଲା ରୋଜ ସାଇକେଲ ଚଲାଇଲେ
ଦକ୍ଷ ହୁଏ, ମାସକ ନ ଚଲାଇଲେ ଭୁଲିଯାଏ।
৩. ପ୍ରସ୍ତୁତିର ନିୟମ (Law of Readiness)
ପିଲା ଶିଖିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ଶିକ୍ଷଣ ସହଜ ହୁଏ।
ଉଦାହରଣ: ଭୋକିଲା ପିଲା ଖାଦ୍ୟ ପାଇବା
ପାଇଁ ନୂତନ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଶିଖେ।
୩.୩ ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା ଶିକ୍ଷଣର ବାସ୍ତବ ଉଦାହରଣ
ଉଦାହରଣ ୧: ପଜଲ ସମାଧାନ
ପରିସ୍ଥିତି: ୫ ବର୍ଷର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ
୧୦ ପିସ୍ ପଜଲ ଦିଆଗଲା।
ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା ପ୍ରକ୍ରିୟା:
1.
ପ୍ରଥମ ଚେଷ୍ଟା: ଯାଦୃଚ୍ଛିକ ଭାବରେ ପିସ ଲଗାଇବା (୪୫ ମିନିଟ)
2.
ଦ୍ୱିତୀୟ ଚେଷ୍ଟା: କିଛି ପ୍ୟାଟର୍ନ ବୁଝିବା (୩୦ ମିନିଟ)
3.
ତୃତୀୟ ଚେଷ୍ଟା: ରଙ୍ଗ ମେଳାଇବା କାର୍ଯ୍ୟନୀତି (୨୦ ମିନିଟ)
4.
ଚତୁର୍ଥ ଚେଷ୍ଟା: ପ୍ରାନ୍ତ ପିସ ପ୍ରଥମେ ଲଗାଇବା (୧୫ ମିନିଟ)
5.
ପଞ୍ଚମ ଚେଷ୍ଟା: ଦକ୍ଷ ଭାବରେ ସମାଧାନ (୧୦ ମିନିଟ)
ଉଦାହରଣ ୨: ନୂତନ ଖେଳ ଶିକ୍ଷଣ
ଖେଳ: କ୍ରିକେଟ ବଲିଂ ଶିଖିବା
୮ ବର୍ଷର ସୁଧାଂଶୁଙ୍କ ଅଭିଜ୍ଞତା:
1.
ପ୍ରଥମ ଦିନ: ବଲ ସବୁଦିଗକୁ ଯାଏ, ଷ୍ଟମ୍ପରେ ଲାଗେ ନାହିଁ
2.
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ: ହାତର ଗତିବିଧି ଦେଖି ସଠିକ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା
3.
ତୃତୀୟ ଦିନ: ବଲ ଷ୍ଟମ୍ପ ପାଖରେ ଯାଇବା ଆରମ୍ଭ
4.
ସପ୍ତାହ ପରେ: ଅଧିକାଂଶ ବଲ ଷ୍ଟମ୍ପରେ ହିଟ କରିବା
5.
ମାସ ପରେ: ଭିନ୍ନ ଲେଙ୍ଗଥ ଓ ସ୍ପିଡରେ ବଲିଂ କରିବା
ଉଦାହରଣ ୩: ଏକାଡେମିକ ଶିକ୍ଷଣ
ବିଷୟ: ଗଣିତରେ ଲମ୍ବି ଭାଗ (Long Division)
୪ର୍ଥ ଶ୍ରେଣୀର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଅଭିଜ୍ଞତା:
1.
ପ୍ରଥମ ସମସ୍ୟା: ୮୪÷୪ (ଭୁଲ ପଦ୍ଧତି, ଭୁଲ ଉତ୍ତର)
2.
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ: ସଠିକ ପଦ୍ଧତି ଦେଖାଇବା
3.
ଦ୍ୱିତୀୟ ଚେଷ୍ଟା: ପଦ୍ଧତି ଠିକ, କିନ୍ତୁ ଗଣନାରେ ଭୁଲ
4.
ତୃତୀୟ ଚେଷ୍ଟା: ଧୀରେ ଧୀରେ କରି ସଠିକ ଉତ୍ତର
5.
ଅଭ୍ୟାସ: ଦିନକୁ ୫ଟି ସମସ୍ୟା କରି ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି
୩.୪ ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା ଶିକ୍ଷଣର ବିଶେଷତା
ସୁବିଧା:
ସ୍ୱାଧୀନ ଶିକ୍ଷଣ: ପିଲା ନିଜ ଗତିରେ, ନିଜ ପଦ୍ଧତିରେ ଶିଖିପାରେ।
ସ୍ଥାୟୀ ଶିକ୍ଷଣ: କଷ୍ଟ କରି ଶିଖିଥିବା ଜିନିଷ
ଅଧିକ ଦିନ ମନେ ରହେ।
ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବୃଦ୍ଧି: ନିଜେ ସମାଧାନ ଖୋଜିଲେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବଢ଼େ।
ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ ଦକ୍ଷତା: ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତି ଚେଷ୍ଟା କରିବାର ଅଭ୍ୟାସ ହୁଏ।
ଅସୁବିଧା:
ସମୟ ସାପେକ୍ଷ: ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା ପଦ୍ଧତିରେ
ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗେ।
ନିରାଶାର ସମ୍ଭାବନା: ବାରମ୍ବାର ଭୁଲ ହେଲେ ପିଲା
ନିରାଶ ହୋଇପାରେ।
ଅଦକ୍ଷ ପଦ୍ଧତି ଶିଖିବା: ଭୁଲ ପଦ୍ଧତି ଆୟତ୍ତ କରିବାର ଆଶଙ୍କା।
ସୁରକ୍ଷା ସମସ୍ୟା: କିଛି କ୍ଷେତ୍ରରେ
ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା ବିପଜ୍ଜନକ ହୋଇପାରେ।
୪. ଅଭିଜ୍ଞତା ମୂଳକ ଶିକ୍ଷଣ (Experiential Learning)
୪.୧ ଜନ ଡିଉଇଙ୍କ ଅଭିଜ୍ଞତାଗତ ଶିକ୍ଷା
ଜନ ଡିଉଇ (John
Dewey, ୧୮୫୯-୧୯୫୨) ଆମେରିକୀୟ ଦାର୍ଶନିକ ଯିଏ
"ଲର୍ନିଂ ବାଇ ଡୁଇଂ" (କରି ଶିଖିବା) ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦେଇଥିଲେ।
ଡିଉଇଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:
କରି ଶିଖିବା (Learning
by Doing): ପ୍ରକୃତ ଅଭିଜ୍ଞତା ଶିକ୍ଷାର
ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାଧ୍ୟମ।
ସମସ୍ୟା ଆଧାରିତ ଶିକ୍ଷା: ବାସ୍ତବ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷଣ।
ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶିକ୍ଷା: ପିଲାର ଆଗ୍ରହ ଓ ପସନ୍ଦକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା।
୪.୨ ଡେଭିଡ କୋଲବଙ୍କ ଅଭିଜ୍ଞତାଗତ ଶିକ୍ଷଣ ଚକ୍ର
ଡେଭିଡ କୋଲବ (David
Kolb, ୧୯୩୯-ବର୍ତ୍ତମାନ) ଆମେରିକୀୟ ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଯିଏ
ଅଭିଜ୍ଞତାଗତ ଶିକ୍ଷଣର ଚକ୍ରାକାର ମଡେଲ ଦେଇଥିଲେ।
କୋଲବଙ୍କ ଚାରି ପର୍ଯ୍ୟାୟ:
୧. ମୂର୍ତ୍ତ ଅଭିଜ୍ଞତା (Concrete Experience): ପ୍ରକୃତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଡ଼ିତ ହେବା।
ଉଦାହରଣ: ପିଲା ବିଜ୍ଞାନ ଲ୍ୟାବରେ
ପରୀକ୍ଷା କରିବା।
୨. ଚିନ୍ତନଶୀଳ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ (Reflective Observation): ଅଭିଜ୍ଞତା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା।
ଉଦାହରଣ: ପରୀକ୍ଷାର ଫଳାଫଳ ଦେଖି କଣ
ଘଟିଲା ଚିନ୍ତା କରିବା।
৩. ଅବକ୍ଷୟୀ ଧାରଣା (Abstract Conceptualization): ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ବା ନିୟମ ବୁଝିବା।
ଉଦାହରଣ: ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ନିୟମ
ବୁଝିବା।
୪. ସକ୍ରିୟ ପରୀକ୍ଷଣ (Active Experimentation): ନୂତନ ପରିସ୍ଥିତিରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା।
ଉଦାହରଣ: ଶିଖିଥିବା ନିୟମ ଅନ୍ୟ
ପରୀକ୍ଷାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା।
୪.୩ ଅଭିଜ୍ଞତାଗତ ଶିକ୍ଷଣର ବାସ୍ତବ ଉଦାହରଣ
ଉଦାହରଣ ୧: ବଗିଚା ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ
ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ୩ୟ ଶ୍ରେଣୀର ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଗିଚା ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ:
ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୧: ମୂର୍ତ୍ତ ଅଭିଜ୍ଞତା
- ମାଟି ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଖନନ, ଗୋବର ମିଶାଇବା
- ବିହନ ବୁଣିବା: ଟମାଟୋ, ମୂଳା, ଶାଗ
- ଜଳସେଚନ: ପ୍ରତିଦିନ
ସକାଳେ ପାଣି ଦେବା
- ଯତ୍ନ: ତୃଣ ହଟାଇବା, କୀଟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ
ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୨: ଚିନ୍ତନଶୀଳ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
- ଦୈନିକ ଡାଏରୀ ଲେଖିବା:
ଗଛର ବୃଦ୍ଧି ରେକର୍ଡ କରିବା
- ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ: କେଉଁ ଗଛ
ଭଲ ବଢ଼ୁଛି, କାହିଁକି?
- ତୁଳନା: ବିଭିନ୍ନ
ପରିସ୍ଥିତିରେ ଗଛର ବୃଦ୍ଧି
ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୩: ଅବକ୍ଷୟୀ ଧାରଣା
- ଫଟୋସିନ୍ଥେସିସ ବୁଝିବା:
ଗଛ କିପରି ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ
- ଜଳଚକ୍ର: ପାଣି କିପରି
ଚକ୍ରାକାରରେ ଘୁରେ
- ପୁଷ୍ଟି: ଗଛ ମାଟିରୁ କଣ
ନିଏ
ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୪: ସକ୍ରିୟ ପରୀକ୍ଷଣ
- ନୂତନ ଫସଲ ପରୀକ୍ଷା:
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ,
ସବୁଜ ଶାକ
- ଜୈବିକ ସାର ପ୍ରସ୍ତୁତି:
କମ୍ପୋଷ୍ଟ ବନାଇବା
- ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ:
କୀଟପତଙ୍ଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟ
ଉଦାହରଣ ୨: ସ୍ଥାନୀୟ ବଜାର ଅଧ୍ୟୟନ
୫ମ ଶ୍ରେଣୀର ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ:
ମୂର୍ତ୍ତ ଅଭିଜ୍ଞତା:
- ବଜାର ପରିଦର୍ଶନ:
ସ୍ଥାନୀୟ ବଜାରରେ ଯିବା
- ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ସହ
କଥାବାର୍ତ୍ତା: ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟା ଜାଣିବା
- ଦାମ ତୁଳନା: ବିଭିନ୍ନ
ଦୋକାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଦାମ
- କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା:
ବୁଝାମଣା କରିବା ଦେଖିବା
ଚିନ୍ତନଶୀଳ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:
- ଡାଟା ସଂଗ୍ରହ: ବିଭିନ୍ନ
ଦ୍ରବ୍ୟର ଦାମ ତାଲିକା
- ଗ୍ରାଫ ପ୍ରସ୍ତୁତି:
ମୂଲ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଚାର୍ଟ
- ସମସ୍ୟା ଚିହ୍ନଟ: ବଜାରର
ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ
ଅବକ୍ଷୟୀ ଧାରଣା:
- ଚାହିଦା-ଯୋଗାଣ: ଦାମ
କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ
- ମଧ୍ୟସ୍ଥ ବାଣିଜ୍ୟ:
କୃଷକଠାରୁ ଗ୍ରାହକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରା
- ଅର୍ଥନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ:
ବିଭିନ୍ନ ବୃତ୍ତିର ଆନ୍ତଃନିର୍ଭରଶୀଳତା
ସକ୍ରିୟ ପରୀକ୍ଷଣ:
- ମିନି ବଜାର:
ଶ୍ରେଣୀକକ୍ଷରେ ବଜାର ସ୍ଥାପନା
- ରୋଲ ପ୍ଲେ: କୃଷକ, ବ୍ୟବସାୟୀ, ଗ୍ରାହକ ଭୂମିକା
- ସମାଧାନ ପ୍ରସ୍ତାବ: ବଜାର
ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଖୋଜିବା
ଉଦାହରଣ ୩: ପରିବେଶ ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ
୬ଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀର ପରିବେଶ ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ: "ଆମ ସ୍କୁଲରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ମୁକ୍ତ
ଦିବସ"
ମୂର୍ତ୍ତ ଅଭିଜ୍ଞତା:
- ସର୍ଭେ କାର୍ଯ୍ୟ:
ସ୍କୁଲରେ ଦିନକୁ କେତେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଆସେ
- ଅପଶିଷ୍ଟ ସଂଗ୍ରହ: ଏକ
ସପ୍ତାହ ଧରି ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ସଂଗ୍ରହ
- ଓଜନ ଓ ମାପ: ବିଭିନ୍ନ
ପ୍ରକାର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ପରିମାଣ
- ଫଟୋ ଡକୁମେଣ୍ଟେସନ:
ସମସ୍ୟାର ଭିଜୁଆଲ ରେକର୍ଡ
ଚିନ୍ତନଶୀଳ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:
- ଗ୍ରାଫ ଆଣ୍ଡ ଚାର୍ଟ:
ତଥ୍ୟକୁ ଭିଜୁଆଲ ରୂପ ଦେବା
- କାରଣ ବିଶ୍ଳେଷଣ:
କାହିଁକି ଏତେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ
- ପ୍ରଭାବ ଅଧ୍ୟୟନ: ପରିବେଶ
ଉପରେ କଣ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ
ଅବକ୍ଷୟୀ ଧାରଣା:
- ବାୟୋଡିଗ୍ରେଡେବଲ ବନାମ
ନନ-ବାୟୋଡିଗ୍ରେଡେବଲ
- କାର୍ବନ ଫୁଟପ୍ରିଣ୍ଟ
ଧାରଣା
- ସଷ୍ଟେନେବଲ ଡେଭଲପମେଣ୍ଟର
ନୀତି
ସକ୍ରିୟ ପରୀକ୍ଷଣ:
- ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥା:
କପଡ଼ା ବ୍ୟାଗ, ଷ୍ଟେନଲେସ ଷ୍ଟିଲ ବୋତଲ
- ଅଭିଯାନ: ସଚେତନତା
କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ
- ନୀତି ପ୍ରସ୍ତାବ: ସ୍କୁଲ
କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କୁ ସୁପାରିଶ
୫. ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକାର
୫.୧ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଶିକ୍ଷଣ (Insight Learning)
ଭଲଫଗାଙ୍ଗ କୋହଲରଙ୍କ ଅନୁସନ୍ଧାନ
ଭଲଫଗାଙ୍ଗ କୋହଲର (Wolfgang Köhler, ୧୮୮୭-୧୯୬୭) ଜର୍ମାନ ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଯିଏ ଶିମ୍ପାଞ୍ଜି ଉପରେ ପରୀକ୍ଷା କରି
ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଶିକ୍ଷଣ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ।
ପ୍ରସିଦ୍ଧ "ସୁଲତାନ" ପରୀକ୍ଷା:
- ଛାତରୁ କଲା ଟାଙ୍ଗି
ଦିଆଗଲା
- ଶିମ୍ପାଞ୍ଜି ସୁଲତାନ
ପହଞ୍ଚିପାରୁନଥିଲା
- କୋଠରୀରେ ବାକ୍ସ ଓ ବାଡ଼ି
ରଖାଗଲା
- ହଠାତ୍ ସୁଲତାନର "ଆହା!"
ମୂହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଲା
- ସେ ବାକ୍ସ ଉପରେ ଚଢ଼ି
ବାଡ଼ି ବ୍ୟବହାର କରି କଲା ଅଣାଇଲା
ପିଲାମାନଙ୍କରେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଶିକ୍ଷଣ
ଉଦାହରଣ ୧: ଗଣିତ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ
ପରିସ୍ଥିତି: ୭ ବର୍ଷର ଅନୁଭବ ଗଣିତ
ସମସ୍ୟାରେ ଅସୁବିଧା ସମସ୍ୟା: ୧୨ + ୯ = ?
ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟାୟ:
- ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଗଣନା: ୧୨
ପରେ ୯ଟି ଆଙ୍ଗୁଳି ଗଣି ଗଣି
- ମାନସିକ ଗଣନା: ମୁଣ୍ଡରେ
ହିସାବ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା
- ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତି: ୧୨ +
୮ + ୧ ବା ୧୦ + ୧୦ + ୧ ଭାବିବା
ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ମୂହୂର୍ତ୍ତ: "ଆରେ! ୧୨ + ୯ ମାନେ ୧୨ + (୧୦ - ୧) = ୧୨ + ୧୦ - ୧ = ୨୨ - ୁ = ୨୧!"
ଉଦାହରଣ ୨: ବିଜ୍ଞାନ ଧାରଣା
ପରିସ୍ଥିତି: ୮ ବର୍ଷର ସୁମିତ୍ରା ବରଫ ଗଳିବା
ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛି
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:
- ରୋଦରେ ବରଫ ଶୀଘ୍ର ଗଳେ
- ଛାଇରେ ବରଫ ଧୀରେ ଗଳେ
- ଫ୍ରିଜରେ ରଖିଲେ ଗଳେ
ନାହିଁ
ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ମୂହୂର୍ତ୍ତ: "ଓ! ଗରମ ହେଲେ ବରଫ ଗଳେ,
ଥଣ୍ଡା ହେଲେ ଗଳେ ନାହିଁ।
ତାପମାତ୍ରା ହିଁ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ!"
୫.୨ ସର୍ତ୍ତମୂଳକ ଶିକ୍ଷଣ (Conditioning)
କ୍ଲାସିକାଲ କଣ୍ଡିସନିଂ (ପାଭଲଭ)
ଇଭାନ ପାଭଲଭ (Ivan
Pavlov, ୧୮୪୯-୧୯୩୬) ରୁଷିଆନ ଶରୀରବିଜ୍ଞାନୀ ଯିଏ
କୁକୁର ଉପରେ ପରୀକ୍ଷା କରି କ୍ଲାସିକାଲ କଣ୍ଡିସନିଂ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ।
ପାଭଲଭଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା:
1.
ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଖାଦ୍ୟ (UCS) → ଲାଳ (UCR)
2.
ଅଭ୍ୟାସ: ଘଣ୍ଟି (CS) + ଖାଦ୍ୟ (UCS) → ଲାଳ (UCR)
3.
ସର୍ତ୍ତମୂଳକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଘଣ୍ଟି (CS) → ଲାଳ (CR)
ପିଲାମାନଙ୍କରେ କ୍ଲାସିକାଲ କଣ୍ଡିସନିଂ:
ଉଦାହରଣ: ସ୍କୁଲରେ ଦୁପହର ଭୋଜନର ଘଣ୍ଟି
ବାଜିଲେ ପିଲାମାନଙ୍କର ମୁହଁରେ ଲାଳ ଆସିଯାଏ।
ଅପରାଣ୍ଟ କଣ୍ଡିସନିଂ (ସ୍କିନର)
ବୁରହୁସ ଫ୍ରେଡେରିକ ସ୍କିନର (B.F. Skinner, ୧୯୦୪-୧୯୯୦) ଆମେରିକୀୟ ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଯିଏ ଅପରାଣ୍ଟ କଣ୍ଡିସନିଂ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
ଦେଇଥିଲେ।
ସ୍କିନରଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଧାରଣା:
- ରିଇନଫୋର୍ସମେଣ୍ଟ (Reinforcement): ଆଚରଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ
ପୁରସ୍କାର
- ପନିସମେଣ୍ଟ (Punishment): ଆଚରଣ କମାଇବା ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ
ପିଲାମାନଙ୍କରେ ଅପରାଣ୍ଟ କଣ୍ଡିସନିଂ:
ସକାରାତ୍ମକ ରିଇନଫୋର୍ସମେଣ୍ଟ: ପିଲା ହୋମୱାର୍କ କଲେ ପ୍ରଶଂସା ବା ଷ୍ଟାର ଦେବା
ନକାରାତ୍ମକ ରିଇନଫୋର୍ସମେଣ୍ଟ: ପିଲା ଭଲ ଆଚରଣ କଲେ ଅତିରିକ୍ତ ହୋମୱାର୍କ ରଦ୍ଦ କରିବା
ପନିସମେଣ୍ଟ: ଖରାପ ଆଚରଣ ପାଇଁ ଖେଳ ସମୟ
କମାଇବା
୫.୩ ସାମାଜିକ ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା
ପିଅର ଲର୍ନିଂ (Peer
Learning)
ସମବୟସ୍କଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷଣ।
ଉଦାହରଣ: ନୂତନ ଭିଡିଓ ଗେମ୍ ଖେଳିବା
ଶିଖିବା ପାଇଁ ଦାଦାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ନେବା।
କୋଲାବୋରେଟିଭ ଲର୍ନିଂ (Collaborative Learning)
ସାମୂହିକ ଭାବରେ ଏକସାଥେ ଶିକ୍ଷଣ।
ଉଦାହରଣ: ଗ୍ରୁପ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟରେ
ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜର ଦକ୍ଷତା ଦିଏ ଓ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଶିଖେ।
ମେଣ୍ଟରସିପ (Mentorship)
ଅଧିକ ଅଭିଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷଣ।
ଉଦାହରଣ: ନୂତନ ଛାତ୍ର ସିନିୟର
ଛାତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ସ୍କୁଲର ନିୟମ-କାନୁନ ଶିଖିବା।
୬. ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକାରର ଏକୀକରଣ (Integration of Learning Types)
୬.୧ ବହୁମୁଖୀ ଶିକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତି
ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ପିଲାମାନେ ଗୋଟିଏ ପଦ୍ଧତିରେ ଶିଖନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତିର
ମିଶ୍ରଣ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ବ୍ୟବହାରିକ ଉଦାହରଣ: ସାଇକେଲ ଚଲାଇବା ଶିଖିବା
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଶିକ୍ଷଣ:
- ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସାଇକେଲ
ଚଲାଇବା ଦେଖିବା
- ପେଡାଲ, ହ୍ୟାଣ୍ଡେଲ, ବ୍ରେକର ବ୍ୟବହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ
କରିବା
ଅନୁକରଣ:
- ସାଇକେଲରେ ବସି ଦେଖିଥିବା
ପରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା
ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା:
- ବାରମ୍ବାର ଚେଷ୍ଟା କରିବା
- ପଡ଼ିବା, ଉଠିବା, ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରିବା
ଅଭିଜ୍ଞତା:
- ଶରୀରର ସନ୍ତୁଳନ ଅନୁଭବ
କରିବା
- ସଫଳତାର ଅନୁଭବ ପାଇବା
ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି:
- "ଆହା! ସନ୍ତୁଳନ ପାଇଁ
ଆଗକୁ ଗତି ଦରକାର"
ସର୍ତ୍ତମୂଳକ ଶିକ୍ଷଣ:
- ସଫଳ ହେଲେ ଖୁସି ଲାଗିବା
(ରିଇନଫୋର୍ସମେଣ୍ଟ)
- ପଡ଼ିଲେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେବା
(ପନିସମେଣ୍ଟ)
୬.୨ ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ
୦-୨ ବର୍ଷ: ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ଶିକ୍ଷଣ
- ମୁଖ୍ୟ ପଦ୍ଧତି: ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ, ଅନୁକରଣ, ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା
- ଉଦାହରଣ: ଖେଳନା ମୁହଁରେ ପୁରାଇବା, ଧରିବା, ଫୋପାଡ଼ିବା
୨-୬ ବର୍ଷ: ଖେଳ ଆଧାରିତ ଶିକ୍ଷଣ
- ମୁଖ୍ୟ ପଦ୍ଧତି: ଅନୁକରଣ, କଳ୍ପନା, ଭୂମିକା ଖେଳ
- ଉଦାହରଣ: ଘର-ଘର ଖେଳ, ଡାକ୍ତର-ରୋଗୀ ଖେଳ
୬-୧୨ ବର୍ଷ: ନିୟମ ଆଧାରିତ ଶିକ୍ଷଣ
- ମୁଖ୍ୟ ପଦ୍ଧତି: ସର୍ତ୍ତମୂଳକ ଶିକ୍ଷଣ, ଅଭିଜ୍ଞତାଗତ ଶିକ୍ଷଣ
- ଉଦାହରଣ: ଗଣିତ ସୂତ୍ର, ଭାଷା ବ୍ୟାକରଣ, ବିଜ୍ଞାନ ନିୟମ
୧୨+ ବର୍ଷ: ଅବକ୍ଷୟୀ ଚିନ୍ତା
- ମୁଖ୍ୟ ପଦ୍ଧତି: ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି, ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ, ଅଭିଜ୍ଞତାଗତ ଶିକ୍ଷଣ
- ଉଦାହରଣ: ଦର୍ଶନ, ଉନ୍ନତ ଗଣିତ, ବିଜ୍ଞାନ ଗବେଷଣା
୭. ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବାଧା ଓ ସମାଧାନ
୭.୧ ସାଧାରଣ ଶିକ୍ଷଣ ବାଧା
ଧ୍ୟାନ ଅଭାବ (Attention
Deficit)
ପିଲା ଗୋଟିଏ କାମରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।
ସମାଧାନ:
- ଛୋଟ ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ
ବିଭକ୍ତ କରିବା
- ଭିଜୁଆଲ ଓ ଅଡିଟରି
ଉତ୍ତେଜନା ବ୍ୟବହାର
- ନିୟମିତ ବିରତି ଦେବା
ପୂର୍ବ ଧାରଣା (Preconceptions)
ଭୁଲ ପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ ନୂତନ ଶିକ୍ଷଣରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଉଦାହରଣ: ପିଲା ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀ
ଚାରିପଟେ ଘୁରେ।
ସମାଧାନ:
- ପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ ପରୀକ୍ଷା
କରିବା
- ଭୁଲ ଧାରଣା ସଠିକ କରିବା
- ବିରୋଧୀ ପ୍ରମାଣ ଦେଖାଇବା
ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା (Fear
and Anxiety)
ଭୁଲ କରିବାର ଭୟ ଶିକ୍ଷଣରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ସମାଧାନ:
- ନିରାପଦ ଶିକ୍ଷଣ ପରିବେଶ
ସୃଷ୍ଟି
- ଭୁଲକୁ ଶିକ୍ଷଣର ଅଂଶ
ଭାବରେ ଦେଖାଇବା
- ଉତ୍ସାହ ଓ ସମର୍ଥନ
ପ୍ରଦାନ
ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ବାଧା
ପାରିବାରିକ ଓ ସାମାଜିକ ପରିବେଶ ଶିକ୍ଷଣରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ଉଦାହରଣ: କିଛି ପରିବାରରେ
ବାଳିକାମାନଙ୍କୁ ବିଜ୍ଞାନ ପଢ଼ିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଏ ନାହିଁ।
ସମାଧାନ:
- ଅଭିଭାବକ ଶିକ୍ଷା
- ସମ୍ମିଳିତ ଯୋଗାଯୋଗ
- ସଫଳତାର ଉଦାହରଣ ଦେବା
୭.୨ ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତା ସମ୍ପନ୍ନ ପିଲାମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷଣ
ଡିସଲେକ୍ସିଆ (Dyslexia)
ପଢ଼ିବାରେ ଅସୁବିଧା।
ସମାଧାନ:
- ଆଡିଟରି ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର
- ବଡ଼ ଅକ୍ଷର ଓ ସ୍ପେସିଂ
- ମଲ୍ଟି-ସେନ୍ସରି ଆପ୍ରୋଚ
ADHD
(Attention Deficit Hyperactivity Disorder)
ଧ୍ୟାନ ଅଭାବ ଓ ଅତିସକ୍ରିୟତା।
ସମାଧାନ:
- ମୁଭମେଣ୍ଟ ବ୍ରେକ
- ଫିଜେଟ ଟୁଲ୍ସ
- ସ୍ଟ୍ରକଚର୍ଡ
ଏନଭାଇରନମେଣ୍ଟ
ଅଟିଜିମ ସ୍ପେକଟ୍ରମ ଡିଅର୍ଡର
ସାମାଜିକ ଯୋଗାଯୋଗରେ ଅସୁବିଧା।
ସମାଧାନ:
- ଭିଜୁଆଲ ସପୋର୍ଟ
- ରୁଟିନ ଓ
ପ୍ରେଡିକ୍ଟାବିଲିଟି
- ସେନ୍ସରି ବ୍ରେକ
୮. ଶିକ୍ଷକ ଓ ପିତାମାତାଙ୍କ ଭୂମିକା
୮.୧ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଭୂମିକା
ଶିକ୍ଷଣ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି
ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିବେଶ।
ବ୍ୟବହାରିକ ଉଦାହରଣ:
- ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ: ମଡେଲ, ଚାର୍ଟ, ଭିଡିଓ
- ଅନୁକରଣ ପାଇଁ: ପ୍ରଦର୍ଶନ, ଷ୍ଟେପ-ବାଇ-ଷ୍ଟେପ ଗାଇଡ
- ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା
ପାଇଁ: ହ୍ୟାଣ୍ଡସ-ଅନ
ମ୍ୟାଟେରିଆଲ
- ଅଭିଜ୍ଞତା ପାଇଁ: ଫିଲ୍ଡ ଟ୍ରିପ, ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ
ଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷଣ ଶୈଳୀର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲାର ଶିକ୍ଷଣ ପସନ୍ଦ ବୁଝିବା।
ଉଦାହରଣ:
- ଭିଜୁଆଲ ଲର୍ନର: ଚିତ୍ର, ଡାଇଗ୍ରାମ, ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ
- ଅଡିଟରି ଲର୍ନର: ଆଲୋଚନା, ମ୍ୟୁଜିକ, ଷ୍ଟୋରୀଟେଲିଂ
- କାଇନେଷ୍ଟେଟିକ ଲର୍ନର: ମୁଭମେଣ୍ଟ, ହ୍ୟାଣ୍ଡସ-ଅନ ଆକ୍ଟିଭିଟି
ଫିଡବ୍ୟାକ ଓ ରିଇନଫୋର୍ସମେଣ୍ଟ
ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ସଠିକ ଫିଡବ୍ୟାକ ଦେବା।
ସକାରାତ୍ମକ ଫିଡବ୍ୟାକ ଉଦାହରଣ:
- "ତୁମର ଚେଷ୍ଟା ବହୁତ ଭଲ, ଆହୁରି ଥରେ ଚେଷ୍ଟା
କର"
- "ତୁମେ ଏହି ପଦ୍ଧତି
ବ୍ୟବହାର କରି ଭଲ କାମ କଲ"
- "ଭୁଲରୁ ଶିଖିବା ଭଲ, ଏବେ ସଠିକ କରିବା"
୮.୨ ପିତାମାତାଙ୍କ ଭୂମିକା
ଘରେ ଶିକ୍ଷଣ ପରିବେଶ
ଘରକୁ ଏକ ଲର୍ନିଂ ଲ୍ୟାବ ବନାଇବା।
ବ୍ୟବହାରିକ ଉଦାହରଣ:
- ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ: ବହି, ଡକୁମେଣ୍ଟାରୀ, ଶିକ୍ଷଣୀୟ ଖେଳ
- ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା
ପାଇଁ: ଘରୋଇ ସାଇନ୍ସ କିଟ, ଆର୍ଟ ସପ୍ଲାଇ
- ଅଭିଜ୍ଞତା ପାଇଁ: ମ୍ୟୁଜିୟମ, ପାର୍କ, ସାଂସ୍କୃତିକ
କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ
ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉତ୍ସାହ
ପିଲାର ଶିକ୍ଷଣ ଗତି ଅନୁଯାୟୀ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖିବା।
କରିବାକୁ ହେବ:
- ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଶଂସା
କରିବା, କେବଳ ଫଳାଫଳ ନୁହେଁ
- ଭୁଲକୁ ଶିକ୍ଷଣର ଅଂଶ
ଭାବରେ ଦେଖିବା
- ପିଲାର ଆଗ୍ରହ ଓ
କୌତୂହଳକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା
ରୋଲ ମଡେଲିଂ
ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଦର୍ଶ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ହେବା।
ଉଦାହରଣ:
- ନିଜେ ପଢ଼ିବା, ନୂତନ ଜିନିଷ ଶିଖିବା
- ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା, କୌତୂହଳ ଦେଖାଇବା
- ସମସ୍ୟା ସମାଧାନରେ
ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇବା
୯. ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା
୯.୧ ଟେକନୋଲୋଜି ଓ ଶିକ୍ଷଣ
ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗର ନୂତନ ଶିକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତି
ଭର୍ଚୁଆଲ ରିଆଲିଟି (VR): ତ୍ରିମାତ୍ରିକ ଅଭିଜ୍ଞତା
ଯୋଗାଇବା।
ଉଦାହରଣ: ପିଲାମାନେ VR ହେଡସେଟ ପିନ୍ଧି ପ୍ରାଚୀନ ରୋମ
"ପରିଦର୍ଶନ" କରିପାରନ୍ତି।
ଅଗମେଣ୍ଟେଡ ରିଆଲିଟି (AR): ବାସ୍ତବ ଦୁନିଆରେ ଡିଜିଟାଲ
ସୂଚନା ଯୋଗ କରିବା।
ଉଦାହରଣ: ମୋବାଇଲ କ୍ୟାମେରା ଦିଆରେ ଫୁଲ
ଦେଖାଇଲେ ତାର ନାମ ଓ ବିବରଣୀ ଦେଖାଯିବା।
ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ (AI): ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଶିକ୍ଷଣ ଅଭିଜ୍ଞତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା।
ଉଦାହରଣ: AI ଟ୍ୟୁଟର ପିଲାର ଶିକ୍ଷଣ
ପ୍ୟାଟର୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଶ୍ନ ତିଆରି କରେ।
ଅନଲାଇନ ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ
ଇଣ୍ଟରାକ୍ଟିଭ ଲର୍ନିଂ: ଗେମିଫିକେସନ, ଭିଡିଓ, ଆନିମେସନ ବ୍ୟବହାର।
ପର୍ସନାଲାଇଜଡ ଲର୍ନିଂ: ପିଲାର ଗତି ଅନୁଯାୟୀ କଣ୍ଟେଣ୍ଟ ଆଡଜଷ୍ଟ ହେବା।
କୋଲାବୋରେଟିଭ ଲର୍ନିଂ: ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତର ପିଲାମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ।
୯.୨ ଭବିଷ୍ୟତର ଶିକ୍ଷଣ
ନ୍ୟୁରୋ-ଏଜୁକେସନ
ମସ୍ତିଷ୍କ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଶିକ୍ଷା ମିଶି ନୂତନ ପଦ୍ଧତି।
କ୍ୱାଣ୍ଟମ ଲର୍ନିଂ
ସୁପର ଫାଷ୍ଟ କମ୍ପ୍ୟୁଟିଂ ଦ୍ୱାରା ଇନଷ୍ଟାଣ୍ଟ ଲର୍ନିଂ।
ବାୟୋଲଜିକାଲ ଏନହାନ୍ସମେଣ୍ଟ
ଜୈବିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଶିକ୍ଷଣ କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି।
ସାରାଂଶ
ପିଲାମାନେ କିପରି ଶିଖନ୍ତି - ଏହା ବୁଝିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷକ, ପିତାମାତା ଓ ଶିକ୍ଷାବିତ୍ଙ୍କ
ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆମେ ଦେଖିଲୁ ଯେ ଶିକ୍ଷଣ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ସିଧା
ରାସ୍ତା ନୁହେଁ, ବରଂ ବିଭିନ୍ନ ପଥର ଏକ ଜଟିଳ
ନେଟୱାର୍କ।
ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା:
୧. ବିବିଧତା ହେଉଛି ଶକ୍ତି: ପିଲାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଶିଖନ୍ତି। କେହି ଦେଖି ଭଲ ଶିଖେ, କେହି ଶୁଣି, କେହି କରି। ଆମର କାମ ହେଉଛି
ସମସ୍ତ ପଦ୍ଧତିର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା।
୨. ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ: ବାଣ୍ଡୁରାଙ୍କ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଦେଖାଏ ଯେ ପିଲାମାନେ କେବଳ ଦେଖି ବହୁତ
କିଛି ଶିଖିପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ଆମର ନିଜର ଆଚରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
୩. ଭୁଲ ହେଉଛି ଶିକ୍ଷଣର ଅଂଶ: ଥର୍ଣ୍ଡାଇକଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଶିଖାଏ ଯେ ଭୁଲ
କରିବା ଓ ସଠିକ କରିବା ଶିକ୍ଷଣର ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା।
୪. ଅଭିଜ୍ଞତା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶିକ୍ଷକ: ଡିଉଇ ଓ କୋଲବଙ୍କ କାମ ଦେଖାଏ ଯେ ବାସ୍ତବ ଅଭିଜ୍ଞତା ଦିଆରେ ହେଉଥିବା
ଶିକ୍ଷଣ ସବୁଠାରୁ ଗଭୀର ଓ ସ୍ଥାୟୀ।
୫. ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଶିକ୍ଷଣର ଶିଖର: କୋହଲରଙ୍କ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଦେଖାଏ ଯେ ହଠାତ୍ ବୁଝାମଣା
("ଆହା!" ମୂହୂର୍ତ୍ତ) ଶିକ୍ଷଣର ସବୁଠାରୁ ସନ୍ତୋଷଜନକ ରୂପ।
୬. ସାମାଜିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ: ପିଲାମାନେ ଏକାକୀ ଶିଖନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ
ଯୋଗାଯୋଗ ଓ ସହଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଖନ୍ତି।
ଶିକ୍ଷାଗତ ପ୍ରଭାବ:
ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ:
- ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷଣ ଶୈଳୀର
ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିବିଧ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରିବା
- ଭୁଲକୁ ଶିକ୍ଷଣର ସୁଯୋଗ
ଭାବରେ ଦେଖିବା
- ହ୍ୟାଣ୍ଡସ-ଅନ ଅଭିଜ୍ଞତା
ପ୍ରଦାନ କରିବା
- ପିଲାମାନଙ୍କୁ
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ, ଅନୁକରଣ, ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷାର
ସୁଯୋଗ ଦେବା
ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ:
- ଘରେ ଶିକ୍ଷଣର ପରିବେଶ
ସୃଷ୍ଟି କରିବା
- ପିଲାର ପ୍ରାକୃତିକ
କୌତୂହଳକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା
- ନିଜେ ଏକ ଆଦର୍ଶ
ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ହେବା
- ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖି ପିଲାର
ଶିକ୍ଷଣ ଗତିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା
ନୀତି ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ:
- ଶିକ୍ଷାକ୍ରମରେ
ଅଭିଜ୍ଞତାଗତ ଶିକ୍ଷଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି
- ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣରେ
ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତିର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି
- ପରୀକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ
ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶିକ୍ଷଣକୁ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିପାରିବ
ଭବିଷ୍ୟତର ଦିଗଦର୍ଶନ:
ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଟେକନୋଲୋଜି ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆହୁରି ସମୃଦ୍ଧ କରୁଛି। VR, AR, AI ଆଦି ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି
ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଇମର୍ସିଭ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଶିକ୍ଷଣ ଅଭିଜ୍ଞତା ଦେଉଛି। କିନ୍ତୁ ମନେ ରଖିବାର
ବିଷୟ ହେଉଛି ଯେ ଟେକନୋଲୋଜି କେବଳ ଏକ ସାଧନ, ମୂଳ ଶିକ୍ଷଣ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ରହିବ।
ଶେଷରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲା ଏକ ଅନନ୍ୟ
ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ। ସେମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷଣ ଯାତ୍ରା ବିଭିନ୍ନ ପଥ ଦିଆରେ ଗତି କରେ। ଆମର ଦାୟିତ୍ୱ ହେଉଛି
ସମସ୍ତ ପଥକୁ ସମାନ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲାକୁ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଉପାୟରେ ଶିଖିବାର
ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିବା। କାରଣ ଶିକ୍ଷଣ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଆଜୀବନ ଯାତ୍ରା ଯାହା
ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାଶୀଳ, ସୃଜନଶୀଳ ଓ ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ
ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ଗଢ଼ି ତୋଳେ।